دست است كه اين حوادث را به خوبى نشان مىدهد به طورى كه چنين امورى در منابع تاريخى آن زمان و حتى در سفرنامه‌ها انعكاس نيافته است . علىرغم تصور عام بر تيرگى روابط ، در اسناد عثمانى بر همسايگى و بهبود روابط اشاره شده و نيز به رسيدگى امور حجاج و رفتار بر مبناى اسلام در شهرهاى قارص و ايروان كه محل عبورحجاج بود ، تأكيد شده است وحوادثى كه در منطقه رخ داده ، به خوبى توسط همين اسناد نمايان شده است . در اوايل دوره قاجار به‌علت چپاول كاروان‌ها ، كشته‌شدن حجاج و غارت اموالشان و مشكلات مربوط به ماترك متوفيان ، ايرانيان ، دولت عثمانى را به‌طور مستقيم خطاب قرارداده و به سلطان نامه مىنوشتند . نمونه‌هاى اين اسناد در بايگانى عثمانى بسيار فراوان است . در اين اسناد آمده اگر حجاج ايرانى از راه بالاى شام يعنى موصل ، حلب به شام ، و يا از راه تدمر به شام مىآمدند ، در راستاى رسيدگى به شكايات ايرانيان ، دولت عثمانى براى آنان امير حج تعيين مىكرد . آرشيو عثمانى كه داراى غنىترين و با ارزش‌ترين مدارك تاريخ عثمانى است ، اسناد بسيارى را در خصوص حج‌گزارى ايرانيان در اختيار ما قرار مىدهد . اين آرشيو در ساختمان مديريت عمومى آرشيوهاى سراسرى دولت به رياست آرشيو عثمانى در استانبول نگهدارى مىشود . از تأسيس دولت عثمانى تا دوره سلطنت سلطان سليمان قانونى اسناد بسيار كمى در اين آرشيو وجود دارد . اما از دوره سلطان سليمان به بعد تعداد آن‌ها افزايش يافته و تا تاريخ 1322 ه . ق بر آنها افزوده شده است ، به ويژه در دوره تنظيمات در نتيجه تغيير شكل ساختار دولت به صورت نظارتى ( وزارتخانه ) ، چون بر اوراق دولتى و اسنادافزود شده ، در نتيجه اسناد دولتى نيز افزايش يافته است . مهم‌ترين منبع تاريخ عثمانى در تاريخ‌نگارى دوره صفويه ، اسناد دولتى مىباشند ، كه به نام « دفاتر مهمه » يا « فرمان‌هاى سلطان عثمانى » ( خط همايونى ) جمع‌آورى شده است . اين