اولى مثل اينكه مايعى است در خارج كه نمىدانيم آيا خمر است تا حرام باشد يا سركه است تا حلال باشد . و دومى مثل اينكه مايعى است در خارج كه نمىدانم آيا دارو و درمان است تا بدستور طبيب شربش بر من واجب باشد يا مايع ديگرى است تا شرب آن مباح باشد ؟ شك در وجوب دارم . و امّا حكم شبهه موضوعيه : از سوى اخبارى و اصولى نقل اتفاق شده مبنى بر عدم لزوم احتياط در اين باب و جواز اجراء برائت و براى اثبات برائت به سه دسته ادلّه تمسّك شده : 1 - دليل برائت عقلى : گفته‌اند نسبت به خصوص اين مايع خارجى مشتبه بيانى نرسيده و عقاب بدون بيان قبيح است پس ارتكاب آن مؤاخذه ندارد . مصنف مىفرمايد : به عقيدهء من دلالت اين دليل محلّ اشكال است زيرا كه وظيفهء شارع بيان احكام كليه است كه مثلا بفرمايد : الخمر حرام ، الخل حلال و . . . و فرض اينست كه اين وظيفه را انجام داده و ما در خطاب شارع شكى نداريم بلكه شك ما در حكم فلان موضوع خارجى است كه منشاء شبهه هم امور خارجيه است و بناء شريعت بر اين نيست كه دانهء دانهء حوادث و وقائع جزئيه را احكامش را بيان كند و اين وظيفه مكلف است كه حكم موارد جزئيه را روشن سازد و لذا بيان از ناحيهء مولى رسيده و عقاب بدون بيان نيست تا قبيح باشد پس دلالت اين دليل ناتمام است . 2 - دليل برائت شرعى يا حديث رفع و امثال آن : مصنف مىفرمايد : به عقيدهء من فراز چهارم حديث رفع كه رفع ما لا يعلمون باشد هم دليل بر برائت است در شبهات حكميه وجوبيه و هم تحريميه و هم دليل بر برائت است در شبهات