على محمدى

13

شرح اصول استنباط ( فارسى )

المحمول يعنى چيزى كه خارج از ذات و ماهيّت معروض بوده و برآن عارض مىشود و عرض را مناطقه به هفت قسم تقسيم كرده‌اند كه سه قسم آن بالاتّفاق از عوارض ذاتيه و سه قسم آن از عوارض غريبه و يك قسم آن مختلف فيه است و عبارتند از : عوارض ذاتيه يعنى : عوارضيكه حقيقتا بر موضوع العلم عارض مىشوند و وصف به حال خود شئى هستند . عوارض غريبه يعنى : اموريكه حقيقتا بر موضوع عارض نمىشود و بلكه از باب وصف به حال متعلّق هستند . يعنى حقيقتا بر واسطه عارض مىشوند و مجازا وصف موضوع هستند از باب زيد ابوه فاضل . و امّا اقسام سبعهء عرض 1 - عرضيكه عارض مىشود بر معروض اوّلا و بالذات اى بلاواسطة فى العروض يعنى بر ذات معروض عارض مىشود مانند تعجّب به معناى ادراك كه بر انسان عارض مىشود و يا ادراك كليّات كه بر عقل عارض مىشود و واسطه‌اى در كار نيست البتّه هر امر حادثى واسطه در ثبوت دارد ولى منظور اينست كه واسطه در عروض ندارد . 2 - عرضيكه بر معروض عارض مىشود بواسطه امر مساوى داخلى يعنى امريكه مساوى با معروض بوده و داخل در ذات و ماهيّت معروض مىباشد همانند تكلّم و سخن گفتن كه بر انسان عارض مىشود و مىگوئيم : الانسان متكلّم بواسطهء ناطق بودن كه ناطق مساوى با انسان و در ماهيت آن دخيل است چون ماهيّت انسان عبارتست از : حيوان ناطق . 3 - عرضيكه بر معروض عارض مىشود بواسطهء امر مساوى خارجى يعنى