مسئله ثالثه : برطبق اصل يا اماره عمل كند سپس كشف خلاف شود به حجة معتبره آيا مجزى است يا خير ؟ [ 1 - الاجزاء فى الأمارة مع انكشاف الخطإ يقينا ) ] اما مسئلهء اولى : ( الاجزاء فى الأمارة مع انكشاف الخطإ يقينا ) . اماره‌اى كه نزد مكلف قيام نموده تارة اين اماره بر حكمى از احكام شرعيه قائم شده و سپس كشف خلاف شد يقينا مثلا شخص عادلى از امام صادق نقل مىكند كه امام فرمود : در عصر غيبت بجاى نماز جمعه ظهر واجب است و مكلف مدتى به اين عمل كرد سپس كشف خلاف شد يقينا يعنى خبر متواترى قائم شد بر اينكه خير نماز جمعه واجب است نه نماز ظهر و تارةً اماره بر موضوعى از موضوعات خارجيه قائم شده مثلا دو نفر عادل آمدند شهادت دادند كه اين جامه پاك است و يا اين آب پاك است كه اين را « بينه » مىنامند و مكلف مدتى با اين جامه نماز خواند و يا از اين آب وضو گرفت و نماز خواند و سپس يقين كرد كه اين جامه يا آب نجس بوده و خلاصه كشف خلاف شد يقينا آيا عملى را كه مطابق اماره يا اصل انجام داده مجزى است يا خير ؟ مصنف مىفرمايد : معروف و مشهور در نزد علماى اماميه آنست كه اين عمل مجزى نيست مطلقا يعنى نه در احكام و نه در موضوعات در هركدام كه كشف خلاف شد اعاده واجب است و ما بايد اين مطلب را در دو مقام دنبال كنيم : مقام اول : در احكام و مقام ثانى : در موضوعات . اما الاحكام : مقدمه : بايد بدانيم كه در باب امارات سه نظريه وجود دارد : 1 - جمهور علماى اماميه قائل به طريقيت محضه هستند يعنى مىگويند برطبق مؤداى اماره هيچ مصلحت جديدى حادث نمىشود . بلكه تمام مصلحت مال حكم الله واقعى است كه در لوح محفوظ ثبت است و اين امارات فقط طريق و راه بسوى واقع هستند . حال اگر اين طريق ما را به حكم واقعى رساند در اين صورت همان مصلحت صددرجه‌اى واقع نصيب ما مىگردد . و الا اين اماره صرفا معذر است و لا غير .