محمد موسوى بجنوردى
75
علم اصول ( فارسى )
صاحب مدارك - رضوان اللّه عليهم - است كه در باب مقدمات مفوته قائل به وجوب نفسى تهيئى هستند و مىفرمايند كه مصلحت در نفس تهيؤ است از براى امتثال واجبات و اتيان احكام . البته اين بيان ، يعنى توجه به ملاك وجوب نفسى تهيئى ، در خصوص وجوب تعلم احكام است نه در كليهء مقدمات مفوته . اما اين فرموده هم اشكال دارد ، زيرا لازمهء اين بيان آن است كه تمام مقدمات وجودية واجب نفسى تهيئى باشند . لكن ما در واجب نفسى ضابطه داريم : واجب نفسى آن است كه در نفس خودش ملاك باشد . ملاك در اتيان همان امر است ، اعم از اينكه بخواهد امرى ديگر موجود شود يا امر ديگر موجود نگردد ، حال آنكه در مقدمات وجوديه اين چنين وضعى نيست ، چون اين مقدمات وجوب غيرى دارند . به بيان ديگر ، آنچه مطلوب بالذات است و واجب نفسى است ذى المقدمه است . وجوب اين مقدمات وجوب غيرى است و ارادهشان ارادهء ترشحيه است و آنچه ارادهء نفسى و وجوب نفسى دارد ذات ذى المقدمة است . آرى ، از باب اينكه در ذى المقدمة يك رشته مقدمات است كه اگر آنها موجود نشوند ذى المقدمة موجود نمىشود ، مىتوان گفت : مقدمات مرادند بالارادة الغيرية ، بالارادة الترشحية و خلاصة مراد بالعرضند نه مراد بالذات . د . راه ديگر راهى است كه مرحوم آقاى آخوند ( ره ) و جمعى ديگر از بزرگان ( ره ) در آن گام زده و فرمودهاند عقل است كه بر لزوم اتيان تمام مقدمات وجودية حكم مىكند ، به نحوى كه اگر شخص اين مقدمات را پيش از زمان واجب يا قبل از حصول شرايط وجوب نياورد ، قادر نخواهد بود در زمان واجب