محمد موسوى بجنوردى
60
مقالات اصولى ( فارسى )
نگه دارم ؛ و اگر آب ندارم ، لازم است كه هماكنون كه تحصيل آب ممكن است براى تحصيل آن بروم . اگر اينطور باشد مىفهميم كه قدرت معتبر در باب وضو مطلق القدرة است ، و اين قدرت هم قدرت شرعيه است . البته بين علما جاى كلام است كه آيا وضو هم واجب مشروط است يا نه . از باب « التفصيل قاطع للشركة » بايد گفت : همانطور كه در تيمم آمده است كه اگر آب نباشد تيمم بر شخص واجب است و تفصيل داده شده است ، پس نمىتوان قائل به شركت شد . يعنى لازمهء اين امر آن است كه اگر آب بود ، وضو بر شخص واجب است . بنابراين ، وضو هم واجب مشروط مىشود به وجود و تمكن آب و مشروط به قدرت شرعيه است - همانطور كه تيمم واجب مشروط است . اما از فتواى اصحاب به اين معنى پى مىبريم كه مطلق - القدرة معتبر است ، نه اينكه قدرت خاص معتبر باشد . همچنين زن مستحاضه قبل از آنكه فجر داخل شود بايستى غسل كند ، تا هنگام فجر وى متطهرا وارد شود . با اينكه هنوز وجوب نيامده است ، ملاك غسل چيست ؟ در اينجا هم مىفرمايند ملاك قدرت عقلى است ، يعنى لازم است كه مقدمات وجوب را موجود نمايد و كارى كند كه وقتى فجر وارد مىشود متطهرا باشد . و البته اين تمكن حاصل نمىشود ، مگر آنكه شخص قبل از فجر غسل را انجام داده باشد . 2 . ملاكات وجوب تعلم احكام و قوانين و نحوهء اين وجوب و مسئلهء استحقاق عقاب در صورت ترك تعلم احكام در اين قسمت نيز به هريك از مطالب مذكور در عنوان مبحث جداگانه مىپردازيم : الف . نخست بايد ديد آيا ملاك وجوب تعلم احكام شرعيه و قوانين مدونه مقدمات مفوته است ، و يا وجوب آن به نحو ديگرى است ، و يا بايد قائل به تفصيل شد و گفت در برخى از موارد به ملاك مقدمات مفوته است و در بعضى موارد به ملاك حكم عقل . مرحوم ميرزاى نائينى ( ره ) مىفرمايند كه مناط وجوب تعلم احكام ، اعم از احكام شرعيه و قوانين مدونه ، وجوب مقدمات مفوته نيست - با اين استدلال كه : با توجه به قاعدهء اشتراك كه احكام را مشترك ميان عالم و جاهل مىداند ، جهل موجب عجز از اداى تكليف