مزبور شامل حال وى نمىگردد . لكن فرمودهء ايشان تمام نيست ، زيرا عقل بين موردى كه خطاب موجود باشد و يا خطاب در آينده صادر شود فرقى نمىگذارد ، و در هر دو صورت به ملاك واحد اين قاعده جارى مىشود . براى مثال ، اگر مهمان واجب‌الاكرامى بر انسان وارد شود ، عقل حكم مىكند كه ميزبان بايد وسائل پذيرايى وى را فراهم كند . همچنين است در صورتى كه بداند مهمان مذكور روز جمعه نزد وى خواهد آمد ، كه در اين فرض اگر آن روز به واسطهء تعطيل بودن بازار تهيهء وسائل پذيرايى ممكن نباشد ، باز هم عقل حكم مىكند كه ميزبان روز قبل از آن به تهيهء وسائل اقدام كند . بارى ، اگر گفتيم قدرتى كه در اتيان واجب شرط است قدرت عقلى است ، عقل مكلف را معذور نمىداند ، جز در جايى كه وى مطلقا قادر نباشد - چه قبل و چه حين زمان واجب . اما اگر گفتيم قدرت معتبر در متعلق تكليف قدرت شرعيه است ، بايد ببينيم كه اين قدرت تا چه اندازه در لسان دليل سعه و ضيق دارد ، آنگاه به همان مقدار سعه و ضيق در پى آن برويم . اگر در لسان دليل قدرت ذكر شد ، اين قدرت شرعيه است . اما اگر مطلق قدرت بود ، بدون آنكه تخصيص بزند ، به زمانى دون زمانى يا بدون وجود قيدى و فقد قيدى و خلاصه آنكه در لسان دليل مطلق قدرت معتبر بود ، به‌طور مطلق اين حالت مثل قدرت عقلى و عين آن مىشود . و همان‌طور كه در باب قدرت عقلى چنانچه قبل از زمان واجب حفظ قدرت نكرده باشم يا تحصيل قدرت نكرده باشم ، عقل مرا معذور نمىدارد . اين‌چنين قدرت شرعيه ، با اين سعه نيز ، مثل قدرت عقلى مىشود . اما اگر قدرت محصور باشد به زمان واجب ، در اينجا هيچ دليلى بر وجوب مقدمات وجوديه قبل از زمان واجب نداريم ، چون دخالت در ملاك دارد ؛ و اگر آن را قبلا بياوريم ، بدون ملاك امرى را اتيان كرده‌ايم . در اينجا به مناسبت به بعضى از فروع فقهيه اشاره مىكنيم كه بزرگان فرموده‌اند اتيان آنها واجب است و بايد ايجاد شود ، در حالى كه زمان واجب نيامده است . مثلا ، در باب وضو فقها گفته‌اند : اگر من يقين دارم تا چند ساعت ديگر تحصيل آب برايم مشكل مىشود و امكان ندارد ، چنانچه اكنون آب دارم ، واجب است كه آن آب را براى وضو