4 - خبر واحد خبر واحد - يعنى خبرى كه به حدّ تواتر نمىرسد - گاهى علم‌آور است هرچند خبردهنده در آن يك نفر باشد ، و اين در جايى است كه خبرش همراه با قراينى باشد كه موجب علم به صدق آن شود . بىترديد چنين خبرى حجت خواهد بود . ما در خصوص اين اخبار بحثى نداريم ، زيرا در صورت حصول علم ، هدف نهايى حاصل مىشود ، چرا كه در حجيت هدفى بالاتر از دستيابى به علم نيست ، و چنان كه گذشت حجيت هر حجتى بدان پايان مىيابد . اما اگر خبر واحد با قرائن علم‌آور همراه نباشد - هرچند قرائنى داشته باشد كه موجب اطمينان به درستى آن شود ولى به حدّى نرسد كه انسان به درستى آن يقين كند - دربارهء حجت بودن و شرايط حجت بودنش اختلاف فراوانى ميان اصول‌دانان وجود دارد . البته بايد توجه داشت كه هستهء اصلى اختلاف‌نظر - به ويژه نزد علماى اماميّه - وجود و عدم وجود دليل قطعى بر حجيت خبر واحد است ، و گرنه همهء ايشان قبول دارند كه خبر واحد از آن جهت كه مفيد ظنّ شخصى و يا نوعى است ، اعتبارى ندارد ؛ چرا كه از نظر ايشان ظنّ و گمان به تنهايى قطعا حجّت نيست . بنابراين ، مسألهء مهم و تمام مسئله نزد ايشان وجود چنين دليل قطعى بر حجيّت و گسترهء دلالت آن است . از اينجا معلوم مىشود كسانى كه حجيّت خبر واحد را منكرند ، مانند سيد مرتضى و پيروانش ، در واقع وجود چنين دليل قطعىاى را انكار دارند ، و آنان كه حجيّت خبر واحد را باور دارند ، مانند شيخ طوسى و ديگر علما ، معتقدند دليل قاطع بر حجيت آن وجود دارد . براى روشن شدن اين نكته ، عبارت هر دو گروه را نقل مىكنيم : جناب شيخ طوسى ( ره ) در عدّه مىنويسد : « آنكه به خبر واحد عمل مىكند فقط هنگامى به آن عمل مىكند كه دليلى از كتاب يا سنّت يا اجماع بر وجوب عمل به آن دلالت كند . پس اين‌گونه نيست كه بدون علم ، عمل كرده باشد . »