و از اين جهت فرقى بين شرط شرعى و غير آن وجود ندارد ، بلكه تنها فرق اين است كه شرط شرعى به گونه‌اى است كه دخالت آن در فعليت غرض جز از ناحيهء مولى معلوم نمىشود مثل : شرط طهارت و استقبال ( روبه‌قبله ايستادن ) و امثال اين‌ها نسبت به نماز . و لذا بايستى خود مولى به معتبر بودن اين‌گونه شروط ، اشاره كند و لو از اين طريق كه آن‌ها امر كند ، حال يا با همان امرى كه متعلّق به مأمور به است يعنى آن را به عنوان قيدى در مأمور به اخذ كند مثل اينكه - مثلا - بگويد : « نماز با طهارت بخوان » . يا با امرى مستقل ، امر كند مثل اينكه - مثلا - بگويد : براى نماز ، تحصيل طهارت كن . و در هر حال ، اراده‌اى كه به شرط تعلّق مىگيرد در عرض ارادهء ذات سبب نيست تا مأمور به نفسى باشد ، بلكه ارادهء آن و همچنين امر به آن ، تبعى است . حال اگر شما بگوئيد - بنابراين - لازم مىآيد در صورتى كه مكلّف ذات سبب واجب را بدون شرطش انجام دهد ، بايستى امر متعلّق به آن واجب ، ساقط گردد ( و حال آنكه چنين نيست ) ! در پاسخ مىگويم : يكى از لوازم اشتراط اين است كه صرف انجام سبب بدون شرطش ، موجب سقوط امر نمىشود و الّا بايستى اشتراط ، لغو و بيهوده باشد . « 1 » و امّا ( ثانيا ) : اگر بپذيريم كه تقييد در واجب داخل است به گونه‌اى كه جزء آن است ، اما اين موجب نمىشود كه خود قيد و شرط كه به حسب فرض ، منشأ انتزاع تقييد مىباشند ، مقدمهء داخليه محسوب شوند ، بلكه قيد و شرط ، مقدمهء خارجيه است . زيرا وجود طهارت - مثلا - موجب حصول تقييد نماز به طهارت مىشود و لذا وجود طهارت ، مقدمه‌اى است خارجى براى تقييدى كه به حسب فرض - جزء نماز است و اين ، شبيه مقدمات خارجيه براى اجزاء داخليهء خود مأمور به مىشود . يعنى همان‌طور كه مقدمهء جزء ( مثل ركوع و سجود ) ، جزء نيست ، مقدمهء تقييد هم ، جزء نيست . « 2 » حاصل آنكه وقتى شما در باب شرط فرض كرديد كه تقييد ، داخل است و جزء تحليلى ( در مقابل جزء تحقيقى مثل ركوع و سجود و . . . ) محسوب مىشود و در عين حال ، فرض كرديد كه قيد خارج است ، چگونه بار ديگر فرض مىكنيد كه اين قيد ( مثل وضو ) داخل در مأموربه‌اى است كه متعلّق به مقيّد ( مثل نماز با طهارت ) است .

--> ( 1 ) - ممكن است گفته شود بنابراين خود اشتراط بايستى همچون واجب نفسى ، و لو مترتبا و متأخرا ، داراى وجوب نفسى باشد ( غ ) . ( 2 ) - مثلا جستجو كردن براى تهيهء مهر نماز ، مقدمهء جزء نماز يعنى سجده است امّا خودش جزء نماز نيست . همين‌طور وضو گرفتن ، مقدمهء تقييد نماز به طهارت است كه مقدمهء داخليه مىباشد ، ولى خود وضو ، مقدمهء خارجيه است و جزء نماز نيست . ( دقت شود ) ، ( غ ) .