الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم : غرويان وشيروانى )

287

أصول الفقه ( فارسى )

تقديم مفهوم شده‌اند و برخى گفته‌اند هيچ‌يك بر ديگرى مقدم نيست و لذا كلام ، مجمل است و برخى قائل به تفصيلاتى متعدد شده‌اند كه ذكر همهء آن‌ها طولانى مىشود . و سرّ در اين اختلاف اين است كه : چون ظهور مفهوم مخالف از جهت قوت به اندازه‌اى نيست كه به درجهء ظهور منطوق يا مفهوم موافق برسد ، بحث و اختلاف شده در اينكه آيا اين مفهوم ، قوىتر از ظهور عام است و برآن مقدم مىشود ، يا عام قوىتر است و بر مفهوم مقدم مىگردد ، يا هر دو از نظر درجهء ظهور متساوى هستند و لذا هيچ‌يك بر ديگرى مقدم نمىشود ، يا اين مسئله به اختلاف موارد ، مختلف مىشود ( يعنى مثلا بايد ديد مفهوم شرط مطرح است يا لقب يا وصف و يا . . . ) ؟ و حق اين است كه مفهوم چون به حسب فرض ، اخص از عام است ، پس عرفا قرينه براى تعيين مراد از عام مىباشد و قرينه بر ذى القرينه مقدم بوده ، مراد از ذى القرينه را تفسير مىكند و در قرينه ، شرط نيست كه ظهورش اقوى از ظهور ذى القرينه باشد . آرى اگر فرضا عام ، نصّ در عموم باشد ، اين نص ، قرينه‌اى خواهد بود بر اينكه مراد از جملهء داراى مفهوم چيست و در اين صورت ، جمله اصلا مفهوم ندارد و البته اين بحث ديگرى است . 10 - تخصيص زدن قرآن با خبر واحد براى شخص مبتدى در اولين وهله مشكل به نظر مىرسد كه به جواز تخصيص عامّى كه در قرآن كريم وارد شده با خبر واحد ، ايمان بياورد . چون كتاب مقدس ، وحيى است كه از جانب خداوند نازل شده و شكى در آن نيست ، درحالىكه خبر واحد ، ظنى است و در آن ، خطا و دروغ محتمل است ، پس چگونه مىتواند بر كتاب ، مقدم شود ؟ ! و لكن سيرهء علما از قديم اين بوده كه به خبر واحد ، آنجا كه مخصص عامّ قرآنى است ، عمل مىكرده‌اند . بلكه غالبا از بين اخبارى كه در مجامع روائى در دسترس ماست ، شما خبر مورد عملى ( يعنى خبرى كه علما به آن عمل كرده‌اند ) را پيدا نمىكنى مگر اينكه با عامّى و يا مطلقى در قرآن ، مخالف است و لو عمومات ، از قبيل عمومات حليّت و امثال آن‌ها باشد ( خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ) . بلكه ظاهرا مسئله تقديم خبر خاص بر آيهء عام قرآنى از مسائلى است كه بين علماء ما اجماعى است و خلافى در آن وجود ندارد . پس با اين وجود ، سرّ اين بحث چيست ؟