و منشأ اين خطا ، توهم اين مطلب است كه معناى جمع ، جماعت است كما اينكه معناى تثنيه ، اثنين است . پس هرگاه ادات عموم بر جمع داخل شود ، بر عموم به لحاظ جماعت دلالت دارد ، كما اينكه اگر بر مفرد داخل شود ، بر عموم به لحاظ تك‌تك افراد دلالت مىكند و اگر بر تثنيه داخل شود بر عموميت به لحاظ هر دو نفر - دو نفر دلالت دارد ، چون ادات عموم ، مفيد عموميت مدخولش است ! ! و امّا اين پندار ، فاسد است چون بين تثنيه و جمع ، فرق است ، زيرا تثنيه دال بر اثنين است كه از دو طرف قلّت و كثرت محدود است . بر خلاف جمع كه فقط از جانب قلّت محدود است زيرا اقل جمع ، سه‌تاست و امّا از جانب كثرت ، هيچ محدوديتى ندارد و لذا براى لفظ مجموع هر تعداد از افراد فرض شود و لو خيلى زياد باشد ، مرتبهء واحد و جماعت واحدى از جمع محسوب مىشود . حتى اگر همهء افراد تماما مورد نظر باشد ، همگى مرتبهء واحدى از جمع هستند نه مجموعه‌اى از مراتب جمع ( يعنى : تثنيه ، دو تا يا سه تا يا چهار تا و . . . مىشود امّا جمع ، تكرّر نمىپذيرد ) پس معناى استغراق جمع ، عدم توقف در حد خاصى از حدود جمع و يا در مرتبهء پائين آن است ، بلكه مقصود از استغراق جمع ، بالاترين مرتبهء آن است . پس استغراق جمع ، تا آخرين فرد را فرا مىگيرد نه اينكه آخرين مراتب را شامل شود ، چون به لحاظ جميع افراد ، جز يك مرتبهء واحد وجود ندارد و اصلا مراتب متعددى در كار نيست و هيچ حدى نيست جز يك حدّ و آن همان حد اعلى است نه اينكه حدود زيادى در كار باشد . و لذا استغراق جمع از اين جهت مثل استغراق مفرد است كه معنايش عدم وقوف بر حدّ خاص است و لذا تا آخر افراد را فرامىگيرد . آرى ، فرق بين مفرد و جمع در عدم استغراق و شمول است . يعنى عدم شمول مفرد موجب مىشود كه بر يك فرد اكتفا كنيم ولى عدم استغراق جمع موجب مىشود كه بر اقل جمع يعنى سه نفر اكتفا كنيم . 2 - مخصّص متّصل و منفصل تخصيص عام بر دو گونه است :