مركز مطالعات وتحقيقات اسلامى
12
اصطلاح نامه اصول فقه ( فارسى )
- اصطلاحنامه به شكل سلسله مراتبى و ترسيمى نيز تنظيم مىشود ، ولى سرعنوان موضوعى تنها به شكل الفبايى است ؛ - اصطلاحنامه روابط معنايى ، ترادف ، اعم ، اخص هر اصطلاح را به طور دقيق نشان مىدهد ، بر خلاف سر عنوان موضوعى . 3 - 3 - برخى تفاوتهاى اصطلاحنامه با واژهنامه و لغتنامه - در اصطلاحنامه ، رايجترين اصطلاح مرجح و رابطه آن با ساير اصطلاحات سنجيده مىشود ، و با نظم الفبايى ، سلسله مراتبى و ترسيمى نشان داده مىشود ، اما در واژهنامهها اصطلاحات رشتهء مربوط بدون رعايت ارجحيت گردآورى شده ، و تنها با نظم الفبايى مرتب مىشود . - اصطلاحنامه با داشتن يادداشت دامنه ، روابط اعم و اخص ، ارجاعات و تدابير ديگر ، كاربرد هر اصطلاح را به دقت تعيين مىكند ، ولى در واژهنامهها نمىتوان راهنماى كاربرد مورد به مورد واژهها را يافت . - فرهنگ لغت ، تعريف واژهها را به دست مىدهد ، درحالىكه اصطلاحنامه اين جنبه را مد نظر ندارد ، بلكه اصطلاحات را به گونهاى منظم مىكند كه روابط ميان آنها مبين معانى خاص باشد ، و تنها اصطلاحاتى كه داراى نوعى ابهام و اجمال در زبان نمايهاى باشند با يادداشت دامنه مشخص مىشوند . - در لغتنامه ممكن است يك واژه يا تعاريف مختلفى همراه باشد كه در عرف مردم متداول است ، و در واقع لغتنامه موارد استعمال واژه را بيان مىكند ، در صورتى كه در اصطلاحنامه اصطلاحات ، عمدا از لحاظ دامنه به معناى تعيينشدهاى محدود و مقيد مىشوند ، و از اين جهت كنترل و مهار مىگردند . 4 - تاريخچه اصطلاحنامه جمعآورى اصطلاحات در قالب فرهنگنامهها و تسريع در تدوين واژهنامهها و دائرةالمعارفها ، در قرنهاى شانزده و هفده ميلادى آغاز شد ، و با گسترش روزافزون علوم و فنون و به موازات آن رشد ، توسعه و ارتباطات جوامع بشرى ، لزوم معادليابى براى واژههاى جديد علوم و فنون و يا اصطلاحات بيگانه بيشتر احساس شد ، و به طور كلى مباحث زبانشناسى جدىتر دنبال شد . فكر تنظيم اصطلاحنامه در قرن نوزده ميلادى به وجود آمد و اولين نشانه از اصطلاحنامه در اثر « پير مارك روژه » به نام ( واژهها و عبارات انگليسى ) پديد آمد ، گرچه هدف « روژه » تهيهء ابزار نمايهسازى نبود ، و تنها هدفش كمك به كسانى بود كه نياز به يافتن اصطلاحات دقيق داشتند ، اما شيوه كار وى با اصطلاحنامههاى امروزين همآهنگى داشت .