شمس الدين حافظ

54

غزليات حافظ ( فارسى )

اختلاف متن‌ها : 5 - ق - پ - اين قوم خ - آن قوم در بيت 5 ترجيح « آن قوم » بر « اين قوم » به سبب اشاره به دور و شخص غايب است . 7 - ق - هر كه را خوابگه آخر مشتى خاك است * گو چه حاجت كه به افلاك كشى ايوان را خ - هر كه را خوابگه آخر نه كه مشتى خاك است * گو چه حاجت كه بر افلاك كشى ايوان را پ - هر كه را خواب‌گه آخر به نشيب خاك است * گو چه حاجت كه بر افلاك كشى ايوان را در مصرع اول بيت هفتم ضبط نسخه پ « هر كه را خوابگه آخر به نشيب خاك است » از همه جهت بر دو نسخه ديگر رجحان دارد هم از حيث معنا و هم از جهت لفظ . نه سكته دارد و نه از فصاحت عارى است به عكس ضبط نسخه ق و خ . و اما در مصرع دوم همين بيت « بر افلاك كشى » بهتر از « به افلاك كشى » و « بر آرى به فلك » مىباشد . زيرا « بر » در اينجا جنبهء استعلا دارد . « افلاك » نيز به مناسبت جمع بودن بر « فلك » كه مفرد است با رعايت اغراق شعرى خوشايندتر مىباشد . 8 - خ - پ - كاين سيه كاسه ق - كان سيه كاسه در مصرع دوم بيت هشتم « كاين سيه كاسه » بهتر از « كآن سيه كاسه » است . زيرا اشاره به نزديك است . 9 - خ - پ - گاه آنست ق - وقت آنست در بيت نهم « گاه آنست » بر « وقت آنست » برترى دارد زيرا يكى از معانى « گاه » ، « تخت » مىباشد كه با « مَسند » در مصرع اول اين بيت تناسب معنوى دارد . علاوه بر اين « ماه » در مصرع اول و « گاه » در مصرع دوم تناسب قافيتى دارند . 10 - خ - ق - خوش باش ولى پ - خوش باش مدام در مصرع اول اين بيت « ولى » بر « مدام » ارجح است زيرا مصرع اول را مستعد جواب مصرع دوم مىكند .