مراد را صيد كنيم و اميدوارى و نشاط حيات را به خواننده القا مىكند . ساقى به نور باده برافروز جام ما * مطرب بگو كه كار جهان شد به كام ما حافظ به بيان ديگر اغتنام فرصت حيات را در قالب غزل چنان روان در وجود خواننده تزريق مىكند كه در تك‌تك سلولهاى قلبش جاى خوش كند . حاصل كارگه كون و مكان اين همه نيست * باده پيش آر كه اسباب جهان اين همه نيست او جمع دنيا و آخرت را با ابيات الهام‌بخش خود يك‌جا در طبق اخلاص تقديم خواننده مىكند و مىگويد : نصيب ماست بهشت اى خداشناس برو * كه مستحق كرامت گناهكارانند او دليل عشق را رستگارى اخروى مىداند . رندى ؛ راحتى و رفاه و رستگارى دنيوى را به بار مىآورد ، او در واقع همه را يك جا در طبق زرين كلام تحفه احرار و به دوستان هديه اصحاب مىكند : « دل در دنيا و اميد در آخرت را مىدهد . » درحالىكه دنيازدگان فقط حيات دو روزه را مىطلبند ، حافظ سردستهء عاشقانى است كه هم حيات گذرا را دوست مىدارد و هم در هواى حيات ابدى پروبال معرفت را مىگشايد و در آسمان عشق الهى سرمست پروازى عاشقانه دارد ، شايد اين تعبيرى از مقام جمع يا جمع الجمعى عرفان حافظ است كه پيش از اين اشاره شد كه خاص سالكان ذو العينين مىباشد . حافظ اگر به ريسمان و حبل المتين عشق و رندى چنگ مىزند ، در حقيقت دو پيام به خواننده مىدهد ، يكى با ترك تعصب و زبانى زبان طنزآميز از زاهد و زهد و ريا شكايت مىكند و ديگر با ترويج عشق و رندى و نمادسازى از شراب و شاهد و مى و معشوق . . . يعنى استعاره‌هاى پنهان ، خواننده خويش را به وادى ايمن و كوه طور عشق رهنمون مىشود ، او از تساهل پادزهرى در برابر تعصب مىسازد . حافظ در مقام هنرمندى و الا و رندى انسان‌شناس و روانشناسى آگاه از موعظهء مستقيم پرهيز دارد ، اما به دليل انس و توجهش به ميراث سنت شعر فارسى - كه پند و نصيحت‌هاى اخلاقى در آن بسيار است - آشتىجويى و ترك و رنجش را داروى سرماخوردگى زندگى اخلاقى مىداند . وفا كنيم و ملامت كشيم و خوش باشيم * كه در طريقت ما كافرى است رنجيدن حافظ اعتدال و ميانه‌روى را رمز موفقيت سالك مىداند و او را در رسيدن به وادى ايمن از اين مرحله كاملا آگاه مىكند كه به هوش باش تا پا از گليم خود بيرون نگذارى كه در حلقهء گمراهان قرار مىگيرى . صوفى ار باده به اندازه خورد ، نوشش باد * ورنه انديشهء اين كار فراموشش باد او بخل را سخت نكوهش ولى بخشش و مهر و محبت و عطوفت را خميرمايهء زندگى معرفى مىكند