شمس الدين حافظ

167

ديوان كامل و جامع هديه حافظ ( فارسى )

83 - « بارگاه استغنا » شكفته شد گلِ حمرا و گشت بلبل مست * صَلاىِ سرخوشى اى صوفيانِ وقتْ‌پرست اساسِ توبه كه در محكمى چو سنگ نمود * ببين كه جامِ زُجاجى چه طُرفه‌اش بشكست بيار باده كه در بارگاهِ استغنا * چه پاسبان و چه سلطان ، چه هوشيار و چه مست ازين رَباطِ دو دَر ، چون ضرورت است رحيل * رواق و طاقِ معيشت چه سربلند و چه پست مقامِ عيش ميسّر نمىشود بىرنج * بلى ، به حكمِ بلا بسته‌اند عهد الست به هست و نيست مرنجان ضمير و خوش مىباش * كه نيستيست سرانجامِ هر كمال كه هست شكوهِ آصفى و اسبِ باد و منطقِ طير * به باد رفت و ازو خواجه هيچ طَرْف نبست به بال‌وپر مرو از ره كه تير پرتابى * هوا گرفت زمانى ولى به خاك نشست زبانِ كِلكِ تو حافظ چه شكرِ آن گويد ؟ * كه گفتهء سخنت مىبرند دست به دست * توضيحات : شكفته شد ( باز شد ) حمرا ( سرخ - مؤنث احمر - افعل وصفى ) صلا ( دعوت ) صلاى سرخوشى ( دعوت به خوش - باده‌نوشى ) زجاجى ( شيشه ) طرفه ( شگفت - نيكو ) رباط ( كاروانسرا ) عهد الست ( روز اول ) هست و نيست ( كنايه از ثروت ) شكوه آصفى ( مقام آصف وزير حضرت سليمان ( ع ) - آصف بن برخيا ) اسب باد ( مركب باد ) منطق طير ( زبان پرندگان ) تير پرتابى ( تير پرتاب شده - صفت مفعولى ) كلك ( نى قلم ) گفتهء سخنت ( گفتار سخن تو ) معنى بيت ( 2 ) ( اساس كار توبه و استغفار زاهدانه‌ات كه محكم‌تر از سنگ بود ، نگاه كن كه جام شيشه‌اى باده و مى چگونه آن را درهم شكست و ويران كرد ) . * ترجمه : * نتيجهء تفأل : 1 - حافظ به صراحت و روشنى در اولين بيت فرياد مىزند كه : ( گل سرخ باز شد و بلبل فرياد و فغان را از سرگرفت ، حالا ديگر وقت باده‌نوشى است پس صوفيان باده‌نوش ! هنگام عيش و عشرت است ) يا در بيت سوم هم تأكيد مىفرمايد كه : ( مى بده كه در پيشگاه بىنيازى همهء بندگان به چشم عنايت حق نگريسته مىشوند زيرا همه طالب او هستند و همهء عشاق در نزد او يكسان هستند ) خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل . 2 - اين نيت بسيار بسيار خوب ولى اگر بيش از اندازه فكر و انديشه و فعاليت شما را به خود مشغول كند ، زيان‌آور است زيرا بايد بدانى كه اساس هر چيز خواستن است يعنى خواستن ، توانستن است ، بخواه تا بيايى . 3 - دنيا مىگذرد چه كم و چه زياد ، چه خوب و چه بد ، چه زيبا چه زشت و همه از آن يكسان بهره‌مند مىشوند اما كسى كه ارزش زمان و موقعيت خود را بداند ، موفق است پس عزيزم ، پرندهء زيباى كاميابى در چند قدمى شماست ، مواظب و مراقب باشيد ، اولا از هول حليم توى ديگ نيفتى ثانيا عقل و منطق را بر احساس ترجيح دهيد و ديگر اينكه تلاش كنيد . 4 - هركس از اين دنيا سهمى دارد و شما نيز از اين قاعده خارج نمىباشيد پس حرص و طمع بىفايده مىباشد ، آرام باشيد . 5 - آدمى هستيد كه دير آمده‌ايد ولى زود مىخواهيد برويد ، به دنيا زياد توجه داريد ، متوجه ريا و تزوير اطرافيان نيستيد ، به هر سخنى گوش مىدهيد ، زودباور و زودرنج هستيد ، به مقام و ثروت بىاندازه توجه داريد ، از زيبايى ظاهرى و باطنى خوبى برخورداريد مانند ماهى نرم و گاهى چون شير درنده مىشويد . 6 - اگر كسى به شما نارو بزند تا پدرش را درنياوريد ، دست بردار نيستيد ، لجوج و يك‌دنده مىباشيد . مسافر مىآيد و مسافرت را توصيه مىكنم ، خريدوفروش هردو سودآور است ، بيمار شفا مىيابد ، از خبرى كه به زودى به شما مىدهند ، خوشحال مىشويد ، نذر خود را ادا كنيد .