شمس الدين حافظ
877
ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى )
حافظ ق غ : به روزن چشم ، در حالى كه اين كلمه در مطلع غزل - جهت قافيه - به كار گرفته شده است . ( نسخهء 805 هجرى . . . مخزن چشم ) . الف - : « . . . تا سحر هر شب . » نسخهء خطى سال 805 - ؛ و : « همهشب » پير حسين كاتب ( . . . تا سحر شب دوش . « نسخه قزوينى و غنى » ، ) . : - ب - « در مصراع اول بيت ششم « همهشب » بر « شب دوش » مرجح است زيرا محدوديت زمانى ندارد . » استاد اديب برومند ، غزليات حافظ ، ص 697 : - ج - ( « ق » [ قزوينى ] شب دوش . - « متن [ - هر شب ] چون صورت استمرار دارد ؛ بهترست . » دكتر همايونفرخ ، ديوان شاعر ساحر ، ص 194 زيرنويس . ) . : - د - مسعود فرزاد در كتاب « اصالت و توالى ابيات در غزلهاى حافظ « رتام » ؛ « همهشب » را انتخاب كرده و نوشته است ، و در نسخهء نهائى نيز [ يعنى ديوان حافظ فرزاد به كوشش حصورى ] ، « همهشب » به چاپ رساندهاند ؛ امّا در شرحى كه [ در كتاب اصالت و توالى . . . رتام ] مرقوم داشته ، بر اثر شتابكارى به اشتباه ، در مورد « شب دوش » بحث كرده است ! ! . . . « ديشب » تا سحر چشم به راه باد بودم ! . . . » . - نگفته نماند كه در بعض نسخ خطى : « همهشب » ضبط شده است ، كه با « هر شب » از نظر معنا تفاوتى ندارد . ( ح ) .