تلبّس بوجود ، نيازمند به علت است ، و علت مفروض ، چنانچه همهء اعدام متصوّر را مسدود كند ، چنين علّتى را « علت تامّه » مىگويند ، كه با فرض وجود آن ، عدم معلول ، ممتنع است ، و آن موجودى كه نهايتا همهء شروط وجود ممكن با عنايت او تحقق‌پذير است ، و همه اعدام متصوّر براى ممكن ، با عنايت او مسدود مىشود ، فقط ذات اقدس واجب الوجود تبارك و تعالى است ، و در نظام هستى هيچ علّت تام و مستقلّى كه جميع شرايط وجود ممكنى را بالذّات ايجاد كند و جميع اعدام را مسدود نمايد ، موجود نيست ، مگر حضرت واجب بالذّات - عزّ و جلّ - مثلا اگر وجود ممكنى متوقّف بر يكصد شرط باشد و فرض شود ، علّتى توان انجام آنها را دارد ، باز همچنين علّتى استقلال در ايجاد ندارد و علّت تامه نيست ، زيرا يكى از اعدام ممكنه بر معلول مفروض ، عدم آن ، به عدم علت آن است و سدّ چنين عدمى در توان هيچ موجودى نيست و گر نه لازم مىآيد كه ممكن بالذّات به واجب بالذّات منقلب شود و فقط حضرت حقتعالى است كه فاعل تام و مستقل است و بقيه ، فاعل استقلال نما ، يا معدّاتند . امّا از اين نكته نبايد غافل شد كه خداوند متعال چون در غايت بساطت است و همهء صفات ذاتيه‌اش به وجود صرف بر مىگردد ، و در اين صورت ، تجدّد و تكثّر و تغيّر در حريم ذاتش راه ندارد ، و چنانچه امور متجدّده و متكثّره بدون وسائط ، مباشرة از حقتعالى صادر شود ، تجدّد و تكثّر در حريم ذات او لازم مىآيد ، پس صدور متكثّرات و متغيّرات از باريتعالى محتاج به وسائط است ، نه