علامه آيت اللّه شيخ ابو الحسن محمّد باقر قائنى بيرجندى است كه نام و آثار وى هماره جاودان خواهد ماند . اينك در اين مقال كوتاه ، به شرحى گذرا از زندگانى سراسر تلاش و كوشش وى مىپردازيم و اندكى از آگاهى و تعهد و مسئوليت وى را باز مىنمايانيم . خاندان خانوادهء وى ، بيت علم و فضيلت و خاستگاه علماى خدمتگزار دين بود . اجدادش همه - از طرف پدر و مادر - از علماى معروف به زهد و تقوا و دورى از ستمگران و سختگيرى برايشان بوده‌اند . « 1 » پدرش مولا محمّد حسن قائنى ، يكى از علماى مشهور منطقه بيرجند و استاد بسيارى از عالمان پس از خويش بوده است . نيايش مولا على محمّد شريف علوى فاطمى ( د . 1149 ه . ق ) ملقب به اشرف الشرفاء و جد اعلايش علامه ملا محمّد باقر ، از شاگردان علامه مجلسى و گويا مجاز از وى و شيخ حر عاملى بوده است . وى كتابخانهء عظيمى داشت ، كه در فتنه تركمانها - در اواخر دولت صفوى - به آتش كشيده شد و بسيارى از نفايس آن به يغما رفت و در هرات و بخارا به معرض فروش گذاشته شد ، و شايد اجازهء ملا محمّد باقر ، از علامه مجلسى و شيخ حر عاملى نيز در آن آتش سوزى از بين رفته باشد . برادران علّامهء بيرجندى نيز از علما و دانشمندان بوده‌اند . برادر بزرگش آقا شيخ محمّد ابراهيم قائنى ، برادر ديگرش شيخ محمّد تقى قائنى اديب ، فاضل و شاعر - متخلص به « شعله » - و برادر ديگرش حاج ملا محمّد على است . مادر ايشان نيز از خانوادهء علم و فضيلت و دختر مولا محمّد حسين عسكرى قائنى بوده است . « 2 »

--> ( 1 ) . مرعشى ، المسلسلات ، ج 2 ، ص 7 ؛ واعظ خيابانى ، علماى معاصرين ، ص 166 . ( 2 ) . همان .