ولادت معظم‌له ، در ربيع الاول سال 1276 ه . ق در روستاى « گازر » از توابع قائن در چنين خانوادهء اصيل و باسابقهء علمى ديده به جهان گشود « 1 » و پس از طى دوران كودكى ، ادبيات و علوم بلاغت را نزد والد بزرگوارش شيخ محمّد حسن قائنى فراگرفت . تحصيلات مرحوم بيرجندى ، 12 ساله بود ( 1288 ه . ق ) كه به سوى قائن حركت كرد و در مدرسهء جعفريه ساكن شد . و نزد برادرش حاج ملا محمّد على و اساتيد ديگر ( همچون سيد ابو طالب قائنى ) ادبيات و معانى و بيان را تكميل نمود . در همين زمان واقعه‌اى رخ داد كه مسير زندگى علمى وى را دگرگون ساخت : روزى مرحوم خانلرخان اعتصام الملك - كه براى تعديل ماليات قائنات و سيستان از طرف دولت مأمور شده بود - به مدرسهء جعفريه رفت و از فضلا و طلاب مدرسه پرسشهايى نمود و جماعت فضلا از پاسخگويى عاجز شدند . در اين ميان تنها مرحوم شيخ محمّد باقر - با كمى سن - از عهدهء جواب برآمد و پاسخهاى كافى و شافى داد كه نظر خانلرخان را به سوى خود جلب كرد و لذا ايشان را به مشهد مقدس اعزام نمود . هجرت به مشهد مقدس علامه بيرجندى در سن 14 سالگى ( 1290 ه . ق ) به مدرسه ميرزا جعفر رفت و در مدت چند سال ، برخى از كتب فقهى و اصولى ( معالم ، قوانين و شرح لمعه ) را نزد ميرزا هدايت اللّه مدرس ابهرى و كتابهاى شيخ انصارى ( رسائل و مكاسب ) را

--> ( 1 ) . تهرانى ، نقباء البشر ، ج 1 ، ص 204 ؛ امين ، اعيان الشيعة ، ج 9 ، ص 181 ؛ رازى گنجينه دانشمندان ، ج 3 ، ص 265 .