آيت اللّه حاج ميرزا محمّد ارباب قمى « * » اشاره « شهر قم ، در طول يك هزار و دويست سال اخير ، بىهيچ ترديد از بزرگترين مجامع علمى و فكرى و مذهبى و گويا كهنسال‌ترين حوزهء علمى اسلامى بوده و ساليان دراز از اين دوران ممتد - هم‌چون چند قرن نخست و چند دهه اخير - بزرگترين مركز علمى شيعه به شمار مىرفته است و اين تجمع و نشاط علمى در آن ، به صورت متسلسل و متعاقب استمرار يافته و با اقامت دانشمندانى نامور در اين

--> ( * ) . اين مقاله نخستين‌بار در مجلهء مسجد ، سال 1379 ، شمارهء 51 ، صص 88 - 93 ، به چاپ رسيده است .