نقش شيخ شهيد در بحرانهاى اجتماعى بازگشت آيت اللّه شهيد به ايران درست همزمان با ضعف نفوذ قدرت استعمارى روس و آغاز فعاليتهاى انگليس بود . انگليس با استفاده از ضعف و جهل و استبداد دربار قاجار مىكوشيد تا با قراردادهاى مختلف همجون « بانك شاهى » ، « امتياز دارسى » ، « راه شوسهء جنوب تا تهران » ، « سيم تلگراف » ، « احداث راه‌آهن » و نيز ورود كالاهاى غربى مانند : قند و لباس ، سلطهء اقتصادى ، فرهنگى و سياسى خويش را بر اين كشور تثبيت نموده ، بيشترين بهره را از خوان گستردهء ثروتهاى ملى ايران ببرد . گسيل گستردهء اتباع انگليس تحت عنوانهاى سفير و كاردار ، كاركنان كمپانيهاى مختلف ، خاورشناسان ، باستان‌شناسان و مبلغين مذهبى - با آداب و رسوم و اعمال و كردار خاص خود و تعمد آنان در برخورد با فرهنگ مذهبى مردم و سرپيچى از باورهاى دينى ملت - مردم پايبند به امور مذهبى را در موضع مخالفت با بيگانگان قرار داد . شيخ فضل اللّه كه پيش از جنبش تحريم تنباكو به ايران آمده بود ، پس از كنكاش در وضعيت سياسى و اجتماعى ، درصدد برخورد با فرهنگ غرب و مسائل ناشى از آن برآمد و مبارزه‌اى سخت را تدارك مىديد . يكى از مدارك ، رسالهء شصت پرسش شيخ از ميرزاى شيرازى است . در اين رساله شيخ با مطرح كردن پرسشهايى از قبيل حمل قند و ديگر كالاهاى خارجى به ايران و نيز خريد آنها كه مىتوانست به دنبال خود ، وابستگى اقتصادى و سياسى و از بين رفتن خودكفايى و اطمينان به نفس را به ارمغان آورد و هم تشبه به كفار از جهت لباس و خوراك و سيگار كشيدن و پاسخ ميرزا در تحريم آنها نقش ارزنده‌اى را در دورى مردم از غرب و غربگرايان ايفا مىكرد . « در حقيقت بايد گفت آنچه كه بعدها منجر به وقوع جنبش تنباكو گرديد ، ريشه