5 . علامه مولى حبيب اللّه كاشانى : « اين رساله بر حذاقت و تتبع شيخ در فقه دلالت مىكند . » « 1 » چنان كه از اجازهء مرحوم شيخ به ميرزا محمّد همدانى برمىآيد ، وى در استنباط احكام فقط به ملاحظهء قواعد عامه اكتفا نمىكرد ، بلكه تمام ابواب فقه را براى رسيدن به حكم مسأله‌اى بررسى مىكرد . در اين مورد فرمودند : « استاد بزرگوارم ، صاحب جواهر دراين‌باره به من وصيت كرد : فرزندم ! چه بسيار حكمى از احكام طهارت و صلات بود كه من از انديشه در روايات باب حدود و ديات استنباط كردم . » « 2 » مرحوم شيخ نيز اين وصيت را به مرحوم همدانى كرد و فرمود : « و وصيتى اليه سلوك الاحتياط ، عدم التسرع فى الفتوى فان الامر صعب مستصعب و عدم الحكم بمقتضى القواعد و العمومات قبل التتبع التام . . . » « 3 » بر آشنايان فن روشن است كه اين طريقه ، كاملترين و دشوارترين راه استنباط احكام است ، و شيخ گرانمايه - تغمده اللّه برحمته و اسكنه مجبوحهء جناته - اين راه را برگزيد . مرحوم شيخ برفراز منبر نخستين برخورد مردم ايران با تمدن اروپا ، به وسيلهء تجار و نمايندگان سياسى كشورهاى غربى در قرن 10 - 11 ه . ق ، اتفاق افتاد و باگذشت زمان و گسترش هجوم تجارى سياسى دولتهاى اروپايى ، فرهنگ غربى نيز در جامعهء ايرانى رسوخ كرد . جريان اقتباس از غرب كه از دوران شاه اسماعيل و شاه عباس صفوى به‌طور پراكنده و نامنظم در ايران آغاز شده بود ، در زمان سلطنت فتحعلى شاه قاجار و پس

--> ( 1 ) . شريف كاشانى ، لباب الالقاب ، ص 49 . ( 2 ) . همدانى ، غنيمة السفر ، ص 46 . ( 3 ) . همدانى ، غنيمة السفر ، ص 46 .