فعال مىشود . تجسم و تقدر نفس منافات با تجرد عقلى آن ندارد ، بلكه از براى نفس حقيقت معينه‌اى مثل موجودات واقف در يك مرتبه نمىباشد ، صاحب نشآت و مراتب ( از تجرد و تجسم و حدوث و قدم و غير اينها ) متعدد و مختلف است . تنبيه صورت جمادى به واسطهء تحولات و كمالات پىدرپى به مرتبه‌اى مىرسد كه مبدأ افعال نباتى مىشود . بعد از استكمالات متعدد منشأ افعال حيوانى بعد از طى نمودن مراحل حيوانى به مرحلهء انسانى وارد و مبدأ افاعيل انسانى مىشود . قوم حدوث اين كمالات را دفعى و جميع صور حاصلهء در ماده را به كون و فساد مىدانند ، غافل از آن‌كه تفويض احد الفاعلين مادهء فعل خود را به ديگرى در فواعل طبيعى از محالات است . اين معنا در فواعل اختيارى درست و در فواعل طبيعى غلط است و مادهء فعل طبيعى متقوم به فاعل و صورت مقومهء آن مىباشد . علاوه براين فساد صورت زائله بدون آن‌كه اقتضاى فساد و مبدأ بطلان در ذاتش موجود باشد ، فاسد نخواهد شد . در حالتى كه صورت حال در مادهء جسمانيه مثل صورت نباتى اقتضاى استكمال در مقام ذاتش موجود است . بلكه هر طبيعت جسمانى اقتضاى استكمال و توجه به مبادى عاليه ذاتى و جبلى آن و به امداد قواى غيبى و عقول مجرده اقتضاى حفظ صورت خود در نهاد و بنيادش موجود است و صور حاصل در مراتب استكمال مثل صورت طبيعى و صورت نباتى و صورت حيوانى و صورت انسانى و هر صورت لاحق غايت كمالى از براى وجود سابق است . صورت نباتى و حيوانى بين مراتب استكمال ماده براى تحول به مرتبهء انسانند و حيوان و نبات به شرط لا كه مادهء جسمانى را اشباع كرده‌اند ، به نحوى كه درصدد استكمال و انتقال به عالم انسانى نباشند ، ماده براى انسان نيستند .