موضوع حركت در اين مراتب محفوظ است به واحد بالعموم كه يكى از صور متوارده و واحد بالعدد كه عقل مفارق قدسى و جوهر نورانى است . اين جوهر قدسى نزد حكماى مشائى عقل عاشر و نزد صدر المتألهين ارباب انواع است . جوهر قدسى دايما على سبيل الاتصال صورتهاى گوناگون به ماده افاضه مىنمايد و صور على الدوام يكى بعد از ديگرى ماده را نگه مىدارند ، چون صورت علت ايجابى از براى وجود ماده است و ماده چون قوهء صرف است ، بدون صورت بقاء ندارد . نقل و تحقيق نظر به اين‌كه تركيب هيولى و صورت به مذاق حكماى مشاء انضمامى است ، هيولى واحد بالعدد و وحدت عدديه عين وحدت شخصيه است و از آن‌جائىكه هيولى بدون صورت تحققى پيدا نمىنمايد ، محتاج به صورت است و صورت به حسب درجهء وجودى مقدم بر هيولى مىباشد و چون صورت حالّ در هيولى سبب تام از براى وجود هيولى نيست و دايما در تجدد و انقضاست ، ناچار جوهر عقلى و قدسى دايما افاضه صورت بر هيولى مىنمايد و حفظ هيولى منوط است به واحد عمومى و واحد عددى شخصى ؛ مجموع اين دو حافظ وحدت ماده مىباشد . هروقت كه صورتى از ماده منقطع شود ، عقل مجرد بدون تراخى افاضه صورت مىنمايد ، چون هيولى واحد شخصى است و وحدت صور متوارده بر ماده طبيعت مطلقه است ، نشايد واحد شخصى و عددى قائم به واحد نوعى گردد . هر علتى بايد از معلول خود اتم و اقوى و به حسب تعين تمامتر باشد . سلطان محققين و رئيس حكماى مشائين در شفا از اشكال به اين نحو جواب داده است : إن العقل لا ينقبض عن أن يكون الواحد بالعموم الذي يستحفظ وحدة عمومه بواحد بالعدد علة لواحدة بالعدد و هاهنا كذلك ، فإنّ الواحد بالنوع مستحفظ بواحد بالعدد