و كمالات ، صدر المتألهين از اين علم تفصيلى تعبير به علم عنائى فرموده است . عنايت بنابر طريقه صدر الدين كه قائل به علم تفصيلى در موطن ذات است ، عبارت از علم ذاتى حضورى كاشف از جميع اشيا به نحو تفصيل در مرتبهء ذات قبل از وجود موجودات مىباشد . برهان بر اين مطلب عظيم كه از مبتكرات اين علّامه است ، توقف بر بيان مقدماتى دارد كه در كتب خود آن مقدمات را به‌طور كامل بيان فرموده . آن مقدمات هم از مطالبى است كه در غير كتب اين حكيم متبحر شيعى اثنا عشرى موجود نمىباشد . مقدمهء اول - آن‌كه موجوداتى كه داراى ماهيت كليه‌اند در مصداق بودن از براى مفاهيم مختلفند . برخى به حسب وجود خارجى بسيطند ، اگرچه در موطن عقل تركيب دارند . بعضى از موجودات مركب از ماده و صورت خارجيه‌اند و هر ماده و صورت خارجيه هم به نحوى از انحاى اتحاد باهم متحدند . آن‌چيزى كه منشأ و مبدأ انتزاع جنس و فصل است ، وجود واحدى است كه داراى دو جهت است يا بيشتر از دو جهت دارد ، ولى همه جهات به يك وجود موجودند . مركبات موجودهء در عالم طبيعت اختلاف دارند . ممكن است يك وجود به حسب قوت جامع همهء مفاهيم مختلفه موجوده در عالم طبيعت باشد و همهء مفاهيم متفرقه موجودهء به وجودات منحازه در يك وجود موجود باشند . هر هويّت وجوديه‌اى كه به حسب نحوهء وجود كاملتر باشد ، اكثر حيطة است نسبت به مفاهيم مختلفه نظير وجود انسان كه جميع مفاهيم متفرقه در جماد و نبات و حيوان با جميع ذاتيات و عرضيات آن در او جمعند . من كل شيء كنهه و لطيفه * مستودع في هذه المجموعة مقدمهء دوم - وجود خاص از هر نوعى از انواع آن وجودى است كه به حسب وجود خارجى متميز از غير خودش باشد ، مثلا انسان اگرچه در طور وجود و نحوه تحقق مشتمل بر جماد و جسم نامى و حساس و متحرك بالاراده است و ليكن از تجمع اين معانى در انسان لازم نمىآيد كه وجود انسان همان وجود جماد