السيد هبة الدين الشهرستاني ( مترجم : ميرزاده اهرى )
97
ما هو نهج البلاغة ( در پيرامون نهج البلاغه ) ( فارسى )
سوم اين كه ما هرگز معاويه را نيافتهايم كه در سخنان خود ، از راه اهل زهد و مردم بى اعتناى به دنيا سخن گفته و به روش بندگان خدا رفته باشد . ما در اينجا فقط آنچه را شنيدهايم مىنويسيم و به شما مردم خبر مىدهيم ! خداوند از حال راويان اخبار و مخصوصا بسيارى از آنها بهتر آگاه است ! ! سپس احمد زكى مىگويد : در حقيقت نقادان نكته سنج ترديدى ندارند كه انتساب اين خطبه به امام ( عليه السّلام ) از هر كس ديگر شايستهتر است ، زيرا روح پر فتوح آن حضرت در خلال اسلوب و معانى و هدف اين خطبه با روشى هر چه تمامتر مىدرخشد ! به نظر من ، « جاحظ » مىخواهد بگويد : راويان ، اين خطبه را به دروغ به معاويه نسبت دادهاند ، چنان كه اين معنى از اين جمله وى كه مىگويد : « خداوند از حال راويان اخبار و مخصوصا بسيارى از آنها بهتر آگاه است » روشن است . البته براى شخصى چون جاحظ مشكل بوده كه با صراحت اين معنى را بگويد زيرا وى به قول خود « آنچه را شنيده است مىنويسد و بازگو مىكند » . مؤلف : مؤيد آنچه احتمال داديم اينست كه « وزير آبى » بعضى از خطبهها را به « زيد شهيد » نسبت داده است . در حالى كه همان خطبهها در « نهج البلاغه » به جد بزرگوارش على ( عليه السّلام ) منسوب و سند سيد رضى با مصادر قديمى كه اين خطبهها را از على ( عليه السّلام ) آوردهاند تحكيم شده است . پس اگر زيد شهيد بعضى از آن خطبهها را الغا نموده ، از جدش پيروى كرده و از سخنان آن حضرت اقتباس كرده است .