مىخورند و يك سال زندانى مىشوند ؛ حكم قاتل عمدى ، برده باشد يا آزاد ، مسلمان باشد يا ذمّى يا بردهء اهل ذمّه ، وقتى بخشيده شد ، يكى است [ و همگى در اين مسأله مساوىاند ] . . . به من بگو : اگر من از اين برده - كه ولىّ مرا كشته و من او را دستگير كردم - درگذشتم براى اينكه بردهء من باشد ، آيا به نظر مالك صد تازيانه مىخورد و يك سال زندانى مىشود ؟ گفت : آرى ، به نظر من همين است . « 1 » 3 . شافعى : هر كس در زدوخوردى يا در صحرا يا شهر ، در دفاع از مال يا به طور غافلگيرانه‌اى براى مالى يا غير آن ، يا در غايله‌اى كشته شود در همهء اين موارد قصاص و يا عفو به دست اولياى دم است و حاكم هيچ حقّى ندارد جز اينكه قاتل را اگر ولىّ دم بخشيد ، تأديب كند . « 2 » 4 . بستى ( پس از نقل حديث وائل بن حجر از پيامبر كه ، قاتلى را نزد نبى اكرم آوردند و آن حضرت ، ولىّ مقتول را فراخواند و از او درخواست عفو كرد و او نپذيرفت ، به او ديه را پرداخت باز امتناع ورزيد و تنها خواستار قتل شد . . . ) : اين حديث دلالت مىكند كه قاتل وقتى عفو شد ، تعزير ندارد . ولى از مالك بن انس نقل شده كه گفته است : پس از عفو ، صد تازيانه مىخورد و يك سال زندانى مىشود . « 3 » 5 . ابن رشد : در قاتل عمدى كه مورد عفو قرار گرفته ، اختلاف شده است كه آيا براى حاكم حقّى باقى است يا نه ؟ مالك و ليث گفته‌اند : صد تازيانه مىخورد و يك سال زندانى مىشود و فقيهان مدينه چنين نظر داده‌اند و از عمر هم روايت شده است . دسته‌اى مانند شافعى ، احمد ، اسحاق و ابو ثور گفته‌اند : اجراى آن - به نقل از عمر - واجب نيست . ابو ثور گفته است : مگر اينكه آن شخص ، به شر معروف باشد كه امام به مقدارى كه صلاح بداند او را تأديب مىكند . دستهء اوّل ، جز يك حديث ضعيف چيزى در دست ندارند و دليل دستهء دوم يكى ظاهر شرع است و ديگر اينكه ، اجراى حد ، توقيفى است و احتياج به نص دارد و در اينجا نصّى نيست . « 4 » 6 . ابن قدامه : اگر بدون قيد و شرط قاتل را بخشيد صحيح است و كيفرى گريبان قاتل

--> ( 1 ) . ج 6 ، ص 403 - 404 . ( 2 ) . الامّ ، ج 8 ، ص 329 . ( 3 ) . معالم السنن ، ج 4 ، ص 3 . ( 4 ) . بداية المجتهد ، ج 2 ، ص 404 .