ويلفرد مادلونگ ( مترجم : ابوالقاسم سرى )

82

فرقه هاى اسلامى ( فارسى )

صوفى كه در ميان سالهاى 574 / 1178 و 588 / 1192 مىنوشته ، تا آنجا پيش رفته كه مىگويد همه مرشدان صوفى از زمان شافعى ، كيش شافعى داشته‌اند و صوفيانى هم كه نخست پيرو مكتب ديگرى بودند پس از آنكه خداوند آنها را به مقام اولياء برگزيد عقيدهء شافعى را پذيرا گشتند . او مىگويد كه دليل اين امر آن بوده است كه صوفيان اعمال و مناسك واجب و عبادت‌هاى اسلامى و آداب زيادتر از اندازه وظيفه را با دقت و وسواس بسيار مراعات مىكردند تا نفس‌هاى خودشان را بكشند و اين شيوه انديشه با خشكه‌مقدسى سخت شافعى هماهنگى داشته است . هر چند ابن منوّر پافشارى دارد كه صوفيان ميان شافعى و ابو حنيفه كه هر دو امامان پرهيزگار بودند ، تمايزى قائل نبودند وى آشكارا مىگويد كه مذهب حنفى ، مكتب راى ( اصحاب راى ) ، كه با معتزليان كه منكر معجزه‌هاى اولياء صوفى بودند ارتباط داشته ، از براى صوفيان مناسب نبوده است . برخى از مردم مدعى شده بودند كه با يزيد بسطامى صوفىاى بلند نام كه پيش از رواج كيش شافعى در ايران مىزيسته ، آموزش‌هاى ابو حنيفه را پذيرفته بوده اما محمد بن منور به گونه‌اى نادرست از لحاظ زمانى ، بر آنست كه با يزيد پيرو بنيادهاى عقيده جعفر صادق ( ع ) امام شيعى بوده است « 1 » . با اينكه ابن منوّر آشكارا با تعصب صوفيان بزرگ متقدم را كه در شمار حنفيان بودند ناديده مىگيرد ، درست است كه جنبش‌هاى صوفى در عراق و ايران از سده چهارم / دهم باز بيشتر صبغه شافعى داشت . بسيارى از قطب‌هاى صوفيان از فقيهان تربيت شده شافعى و برخى از آنها از متكلمان اشعرى بودند از جمله بزرگان مدافع و مبلغ تصوف كه در اشاعه درست دينى آن از ديدگاه اهل تسنن كوشا بودند ابو نصر سرّاج توسى ( م 378 / 988 ) سلمى نيشابورى ( م 412 / 1021 ) ابو نعيم اصفهانى ( م 430 / 1038 ) قشيرى نيشابورى ( م 465 / 1027 ) و غزالى توسى ( م 505 / 1111 ) بر كيش شافعى بودند و برخى از ايشان تعصبى سخت ضد حنفى

--> ( 1 ) . ابن منوّر « اسرار التوحيد فى مقامات شيخ ابو سعيد » به كوشش دكتر ذبيح الله صفا صص 20 - 24 .