ويلفرد مادلونگ ( مترجم : ابوالقاسم سرى )
73
فرقه هاى اسلامى ( فارسى )
نظريههاى شخصى خود را ارائه مىداد ، اما بر رويهم از آموزشهاى ابو حنيفه پيروى مىنمود . بنابراين چندى بعد كراميان را گهگاه شاخهاى از حنفيان مىشمردند . نويسنده شيعى مذهب سيد مرتضى پسر داعى ( نيمه نخست سده ششم / دوازدهم ) كراميانى را كه از عقيدههاى فقهى ابن كرّام پيروى مىكردند از كراميانى كه همواره پيرو مكتب حنفى بودند جدا مىشمارد . به ويژه برخى از مردمان غور و سند در شمار كراميان پيرو مكتب حنفى بودند « 1 » . كراميان در مذهب پايگاه اصلى مرجئيان را حفظ كرده عملها را جزء لا ينفك مذهب نمىدانستند « 2 » . بنا به عقيده عرفانى ايشان بر طبق سوره هفتم آيه 172 قرآن « 3 » نخستين شهادت را همه روحهاى بشرى پيش از زاده شدنشان به گونه پاسخ به پرسش خدايى انجام دادند آن هنگام كه خدا از آنها پرسش كرد « 4 » ، بنابراين همه روحها در مقام مؤمن زاده شدهاند و همچنان در آن مقام باقى مىمانند مگر آنكه ارتداد گزينند و به كفر شهادت دهند « 5 » . كراميان ايمان را در اصطلاحهاى شرقى اقرار لفظى شهادتين به زبان و بىنياز از تصديق به قلب تعريف مىكردند . شهرستانى توضيح مىدهد كه اين تنها به وضع فقهى مؤمن در اين دنيا اشاره دارد كه آن را از وضعيت او در روز جزا تشخيص مىدادند . بنابراين به نظر كراميان هر منافق كه به زبان به ايمان به اسلام شهادت مىدهد ولى كفر را كتمان مىكند ، در اين جهان مؤمنى واقعى به حساب مىآيد ، هر چند در سراى ديگر درخور پادافراه « 6 » است « 7 » . بدينسان نظريه كرامى چنان كه گزارشهاى سهوى مورخان فرقهها نشان مىدهد
--> ( 1 ) . گسترش كيش ماتريدى و تركان ص 123 پانويس 36 . ( 2 ) . و گويند ايمان اقرارست به لسان تنها نه تصديق به قلب و ديگر اعمال . ملل و نحل شهرستانى به كوشش دكتر جلالى نايينى ص 81 . م . ( 3 ) . سوره اعراف آيه 171 . م . ( 4 ) . . . . الست بربكم ؟ . . . آيا پروردگار شما نيستم . همان آيه . م . ( 5 ) . عبد القاهر بغدادى « الفرق بين الفرق » به كوشش محمد بدر صص 211 - 212 . ( 6 ) . لا جرم منافق نزد ايشان مؤمن است در دنيا به حقيقت و مستحق عذاب آخرتست ابدا . ملل و نحل شهرستانى به كوشش دكتر سيد محمد رضا جلالى نايينى ص 81 . م . ( 7 ) . شهرستانى صص 84 - 85 .