در بلخ كه كانون مرجئيان خاورى بود ، دشمنى با فرمانروايى عباسيان همچنان نيرومند بماند . نمونه را به ياد كرد . چند نكته از تاريخ شهر بلخ در اينجا مىتوان بسنده كرد . پس از آنكه ابو داوود رهبران مذهبى شهر را زنهار داد متوكل پسر حمران را به مسند قضاوت شهر نشاند . متوكل شرط كرد كه از منبر خطبه به نام ابو داوود نخواند و در دادگاه گواهى نمايندگان حكومت را نپذيرد . او فرمان خليفه را درباره منع داورى نسبت به دارايىهاى خليفه رد كرد و نامه رسمى را با ذكر آيه‌هاى مناسب از قرآن بازگرداند . چون وى با والى شهر درگيرى پيدا كرد و كشته شد . مردم به نشانه سوگوارى زمانى دراز در دكان‌هاى خود را بستند ابن سعد « 1 » مىگويد : سلم پسر سالم بلخى كه از مرجئيان و در حديث « 2 » ضعيف و در « امر به معروف و نهى از منكر » سختگير بود در خراسان در رهبرى مذهبى پايگاهى داشت . تاريخ شهر بلخ درباره او مىنويسد كه او شك نداشته كه نگريستن بر چهره فرمانرواى بيدادگر يا دستياران او روا نيست . پرسشى كه باقى مىماند تنها اين بود كه آيا گفتگو كردن با چنين كسانى روا هست يا نه على پسر عيسى پسر ماهان ، والى ، به خليفه شكايت برد كه سلم توقيع خليفه را ناديده انگاشته و از پذيرش گواهى ديوانيان خوددارى نموده است . از اينرو سلم را كه در بغداد آمده بود دستگير كرده به زندان افكندند و وى تا زمان مرگ هارون الرشيد خليفه همچنان در زندان بود . ارجاء اصلاح‌خواهانه در دوران فرمانروايى امويان با دستگاه حكومت و اسلام محافظه‌كار و سنت‌گرا درگيرى پيدا كرد . بىگمان اسلام سنت‌گرا از پشتيبانى و وفادارى بيشترين تازيانى كه در ايران خانه كرده بودند و نخستين نو مسلمانان ايرانى كه با اين تازيان مهاجر آميزگارى نزديك داشتند برخوردار بود . كتاب‌ها آگاهىهايى ناچيز درباره اسلام سنت‌گرا و پشتيبانان آن در ايران اين دوران به ما مىدهند . ابن سعد فهرستى جامع از محدثانى كه در خراسان بودند و فهرستى بسيار

--> ( 1 ) . اين سعد « ك . الطبقات الكبير » ج 7 / 2 ص 106 . ( 2 ) . در تاريخ شهر بلخ آمده كه او از ابو حنيفه حديث نقل مىكرد . عبد الله پسر عمر واعظ بلخى « فضايل بلخ » به كوشش عبد الحى حبيبى ص 160 .