ابو حنيفه و متكلمان مرجئان هيچ‌كدام در مراعات اخلاق سهل انگار و بىبندوبار و آماده نبودند تا از نادانى يا بىتوجهى به قانون شرع چنان كه گهگاه مخالفانشان آنها را متهم كرده‌اند ، پشتيبانى كنند آنان جاى شكى باقى نگذاشتند كه از براى ياد دادن تكليف‌هاى اسلامى به نو مسلمان بايد از هيچ كوششى فروگذار نكرد ، توجه آنها در بنياد به وضع اجتماعى نو مسلمانان بايد از هيچ كوششى فروگذار نكرد ، توجه آنها در بنياد به وضع اجتماعى نو مسلمانان و برابرى همگى آنها در برابر عدالت بود . ابو حنيفه با اشاره به وضع زمان حضرت محمد ( ص ) در آغاز بعثت كه تنها مردم را به يگانگى خدا و گردن نهادن به آنچه به او از سوى خدا وحى مىشد فرا مىخواند ، از براى تأييد نظريه خود استفاده مىكرد هر كس يگانگى خدا و وحى را مىپذيرفت هر چند نمىتوانست تكليف‌هاى مذهبى را كه تنها چندى بعد « 1 » فاش شد انجام دهد مؤمن شمرده مىشد ، همچنين هر نو مسلمانى كه اسلام را دربست پذيرا مىشود مؤمن راستين است هر چند شايد هنوز تكليف‌هاى اسلامى را ندانسته باشد و بدانها عمل نكند ، ابو حنيفه تا آنجا پيش رفت كه گفت در ميان مسلمانان مقام‌ها يا درجه‌هاى گوناگون ايمان وجود ندارد . در كتابهاى فقه الابسط و العالم و المتعلّم از او نقل شده است كه او ايمان هر مسلمان را با ايمان پيامبران و فريشتگان برابر مىدانسته است « 2 » . كيش حنفيان مرجئى پس از روزگار ابو مطيع بلخى در خاور ايران همچنان گسترش يافت . تا سده سوم / نهم بيشتر مردم تخارستان و فرارود به كيش حنفى در آمدند . شماره تازيانى كه در اين سرزمين‌ها خانه كرده بودند به نسبت اندك بوده و بيشترشان ، نه همه آنها ، نو مسلمان ناتازى بودند كه به آموزش برابرىخواهانه سياسى و اجتماعى اين مكتب گرايش يافته بودند . كيش حنفى در اينجا به روشنى ويژگى مردمى يافت . اين كيش به خود مىباليد كه كيش توده بزرگ ، سواد اعظم است ؛ چنان كه از نام كيش حنفى معروف در فرارود مشهود مىشود . حنفيان فرارود

--> ( 1 ) . Early Sunni Doctrine Concerning Faith p 236 . ( 2 ) . Schacht p . 107 ; » Early Sunni Doctrine Concerning Faith « ، صص 243 - 242