باب اول : در شناخت عقل عقل بر دو گونه است : يكى طبيعى كه آدمى با خود آورده از اصل آفرينش ، و آن قوتيست در او كه به آن باز در تواند يافت چيزهائى را كه به آن نتوان رسيد مگر به انديشه‌ها و تدبيرها كه به كار برد در آموختن پيشه‌ها . و به اين قوت ، آدمى از ساير حيوانات ممتاز است . دوم مكتبست كه به كسب حاصل شود و آن قوتيست در آدمى كه به آن تمييز تواند كرد ميان كارهايى كه در آخرت به او نفع رساند يا ضرر داشته باشد ، پس كارهاى سودمند اخروى را بجاى آورد ، و اگر چه به دنياى او ضرر كند ، و كارهاى زيان رساننده در آخرت را ترك كند ، و اگر چه به دنياى او نفع رساند . و اين قوت نزديك به زمان بلوغ به هم مىرسد و روز بروز محكم مىشود به مدد دانشهاى راست و كردارهاى درست كه به دستيارى عقل طبيعى اندوخته و مىاندوزد ، و فرشتگان او را در باطن راه‌نمايى و امداد مىكنند ، و اين هر دو عقل در مردمان به تفاوت مىباشد ، بعضى را كامل‌تر داده‌اند و بعضى را ناقص‌تر و به قدر كمال و نقص آن ، تكليف كرده‌اند و به اندازه آن حساب خواهند جست . * * *