ابن أبي الحديد ( مترجم وحاشيه : محمود مهدوى دامغانى )

23

جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى )

قطعه چرمى ميان دو صف گستردند و بر آن نماز گزارد ، در حالى كه تيرها از سوى چپ و راست از كنار گوشهاى او مى گذشت و پيش پايش فرو مى افتاد و از آن هيچ بيمى به خود راه نداد و از جاى خويش بر نخاست تا وظيفهء خويش را انجام داد و چه گمان مى برى دربارهء مردى كه پيشانى او از كثرت سجده همچون زانوى شتر پينه بسته بود و تو هرگاه به دعاها و مناجاتهاى او دقت كنى و بر آنچه از تعظيم و اجلال خداوند سبحان در آن گنجانيده شده ، آگاه شوى و ببينى چه خضوع و فروتنى و تسليم فرمان بودن ، در قبال عزت و هيبت خداوند ، در آن مطرح است ، خواهى دانست كه چه اخلاصى او را فرو گرفته و اين سخنان از چه دلى سرچشمه گرفته است و بر چه زبانى جارى شده است . به على بن حسين عليه السلام ، كه خود در عبادت به حد غايت و نهايت بود ، گفتند : عبادت تو در قبال عبادت جد بزرگوارت به چه پايه و ميران است فرمود : عبادت من در قبال عبادت جدم ، چون عبادت او در مقابل عبادت رسول خدا ( ص ) است . اما قرائت قرآن و اشتغال على ( ع ) به قرآن منظور نظر همگان است و در اين مورد همگان اتفاق نظر دارند كه او به روزگار پيامبر ( ص ) قرآن را حفظ مى كرد و هيچكس ديگر جز او آن را حفظ نبود . وانگهى او نخستين كسى است كه قرآن را جمع كرده است . همگان اين موضوع را نوشته‌اند كه او از بيعت با ابو بكر مدتى خوددارى فرمود . اهل حديث ( يعنى اهل سنت ) آنچه را كه شيعه معتقدند كه او به سبب مخالفت بيعت نكرد نمى گويند ، بلكه همگان مى گويند او سرگرم جمع كردن قرآن بود و اين دليل بر آن است كه او نخستين كس بوده كه قرآن را جمع كرده است ، و اگر به روزگار پيامبر ( ص ) قرآن جمع كرده بود ، نيازى به آن نبود كه بلافاصله پس از رحلت آن حضرت ، على ( ع ) سرگرم به جمع كردن آن باشد . و هر گاه به كتابهاى قراآت مراجعه كنى . مى بينى كه پيشوايان آن علم همگى به او ارجاع مى دهند ، مثلا ابى عمرو بن العلاء و عاصم بن ابى النجود و كسان ديگرى جز آن دو به ابو عبد الرحمان سلمى قارى ارجاع مى دهند و او شاگرد على ( ع ) است و قرآن را از او آموخته است ، و اين فن هم مثل بسيارى از فنونى كه ذكر آن گذشت به او منتهى مىشود . اما در مورد رأى و تدبير ، او از استوارترين مردم در راى و صحيح ترين ايشان در تدبير است . اوست كه چون عمر بن خطاب تصميم گرفت به جنگ روميان