و ايرانيان برود او را چنان راهنمايى كرد كه كرد . و اوست كه عثمان را به امورى راهنمايى فرمود كه صلاح او در آن بود و اگر عثمان مى پذيرفت هرگز براى او آنچه پيش آمد صورت نمى گرفت . دشمنان على مى گويند : او را رأى و تدبيرى نبوده است و اين بدان جهت است كه او سخت مقيد به شريعت بود و هيچ چيزى را كه خلاف شرع بود صلاح نمى ديد و هرگز كارى را كه دين آن را حرام كرده است انجام نمى داد . خودش كه درود بر او باد فرموده است . « اگر دين و تقوى نبود من زيرك ترين اعراب بودم » . خلفاى ديگر آنچه را كه به مصلحت خود مى ديدند انجام مى دادند ، خواه مطابق با شرع باشد و خواه نباشد ، و ترديد نيست كسى كه آنچه را به صلاح خود بداند انجام دهد و مقيد به ضوابط شرعى نباشد و آن را ناديده بگيرد كارهاى اين جهانى او به نظمى كه مى پندارد نزديكتر است و آن كس كه بر خلاف اين باشد كارهاى اين جهانى او در ظاهر به پراكندگى نزديك تر است . اما در مورد سياست و تنبيه كردن ، داراى سياستى سخت بوده و در راه خدا بسيار خشن بود ، آنچنان كه در مورد حكومتى كه به پسر عموى خود داده بود هيچگونه ملاحظه‌يى نكرد و رعايت حال برادرش عقيل را در مورد تقاضا و سخنى كه داشت نفرمود . گروهى را در آتش افكند و دست و پاى گروهى را بريد و گروهى را مصلوب ساخت . خانه مصقلة بن هبيرة و جرير بن عبد الله بجلى را ويران كرد . در اندكى از سياستهاى او در جنگهايش به روزگار خلافتش در جمل و صفين و نهروان براى موضوع ، دليل قانع كننده وجود دارد و هيچ سياستگرى در دنيا به يك دهم از دليرى و شجاعت و تهور و انتقام او و يارانش نمى رسد و نمى تواند كارهايى را كه او به دست