خود ، ذيل يكم 705 و دوم 242 مى گويد كه يحيى بن حمزة بن على حسينى معروف به « المؤيد » ، در گذشته به سال 745 هجرى قمرى كه از اكابر ائمه زيديه و ساكن يمن بوده است ، تلخيصى با نام « العقد النديد المستخرج من شرح ابن ابى الحديد » فراهم آورده كه بعدها به فارسى هم ترجمه شده است و متاسفانه اين بنده اطلاع بيشترى ندارم كه آيا نسخه‌يى از اين ترجمه در دست است يا نه ، و البته نبايد از نظر دور داشت كه زيديه - در مواردى ، از جمله پذيرش خلافت خلفاى راشدين - به معتزله از ما شيعيان دوازده امامى به مراتب نزديك ترند و با يكديگر اتفاق نظر دارند . هدف اصلى اين بنده هم استخراج مطالب تاريخ اسلام از مجموعه مطالب ابن ابى الحديد و ترجمهء آن به فارسى بوده ، تا استفاده از اين كتاب براى فارسى زبانانى كه نمى توانند از متون عربى بهره‌مند شوند فراهم آيد ، و با كمال خلوص عرض مى كنم كه براى اهل فضل مطلب تازه و تحقيقى در خور ايشان عرضه نشده است و اين ترجمه هم نظير ديگر كارهاى مختصرى است كه تاكنون به همين هدف انجام داده‌ام . براى ترجمهء ، بهترين چاپ شرح نهج البلاغه را كه به اهتمام استاد محمد - ابو الفضل ابراهيم در مصر انجام شده است در اختيار داشته‌ام و از مطابقه آن با چاپ سنگى تهران كه در سال 1271 قمرى چاپ شده است غافل نبوده‌ام و خوانندگان گرامى ضمن مطالعه به مواردى كه در پاورقى تذكر داده شده است پى خواهند برد . براى رعايت ترتيب و سهولت مراجعه به متن اصلى ، شمارهء خطبه و نخستين عبارت آن آورده شده است و سپس مطالب تاريخى و اجتماعى مطرح شده را ترجمه كرده‌ام . چون مقدمه استاد محمد ابو الفضل ابراهيم از جهاتى موجز و مختصر بود ضمن استفاده از مطالب آن از ترجمهء آن خوددارى شد و مطالب عمدهء ابن ابى الحديد هم در مقدمهء مختصر او در همين مقدمه گنجانيده شد ، ولى مطالب ديگر او كه از صفحهء ششم تا صفحهء چهل و يكم جلد اول است ترجمه شد . پاورقى هاى فاضلانه مصحح محترم ، به جز مواردى كه توضيح لغوى بود و از آن در ترجمه استفاده كردم ، ترجمه شد و مواردى هم كه از سوى خود اين بنده توضيح داده شده است با افزودن حرف « م » در پاورقى مشخص شده است . چون ترجمهء همهء اشعار متن ، كه برخى از آنها رجزهايى است كه هماوردان مى خوانده‌اند ، چندان ضرورى نبود معمولًا به ترجمه يكى دو بيت قناعت شد . بايد توجه داشت كه نسخه برخى از منابع مورد -