و امتيازهايى داشتند و اين كه در عربى كلمه امير يا رئيس به معنى سخن گو است يادگار آن زمان است ( نامهء اهل خراسان آقاى دكتر يوسفى ص ص 108 - 99 ) . يكى از مشهورترين خطيبان دوره جاهلى قس بن ساعده ايادى ( از بنى اياد ) است كه مى گويند در عكاظ خطبه‌اى خوانده بود كه حضرت رسول اكرم اغلب از آن ياد مى كرد ( تاريخ ادب عربى عصر جاهلى آقاى نويد ص 14 ) . ديگر سحبان وائلى باهلى است كه در فصاحت شهره بود و هر كس را مى خواستند بگويند خوب حرف مى زند مى گفتند « هو اخطب من سحبان وائل » يعنى از سحبان هم بهتر حرف مى زند ( آداب اللغه ج 1 ص 191 ) . سحبان به قدرى خوب حرف مى زد كه وقتى مطلبى را شروع مى كرد بى آن كه مكث كند يا بنشيند سخن مى گفت و كلمه‌اى را دو بار تكرار نمى كرد ( ايضا ) . دويد بن زيد و زهير بن جناب و مرثد الخير از حمير و حارث بن كعب مذحجى و قيس بن زهير عبسى و ذى الاصبع عدوانى و اكثم بن صيفى تميمى و عمرو بن كلثوم از ساير قبايل جزو خطيبان بزرگ به شمار مى رفته‌اند . نمونه خطبه‌هاى دوره جاهلى و صدر اسلام و شرح حال خطيبان بزرگ در كتابهاى ادب قديم مثل عقد الفريد ابن عبد ربه و البيان و التبيين جاحظ واغانى ابو الفرج اصفهانى و در كتابهاى مغازى نظير فتوح الشام ابى اسماعيل بصرى و فتوح الشام واقدى و فتوح البلدان بلاذرى و سيره ابن هشام و بعضى از تاريخها از قبيل تاريخ طبرى و الكامل ابن اثير ذكر شده است ( ايضا ) . در دوره جاهلى خطابه نوعى شعر منثور بوده است آميخته با حماسه و تخيل . بعد از آن كه ستاره اسلام طلوع كرد حكمت اسلامى بر مبانى قديم افزوده گشت و در نتيجه خطيبان بيشتر به قرآن تمثل جستند . حتى در شعر عربى ، قرآن اثر كرد و به طور كلى تمام رشته‌هاى ادب عرب را تحت تأثير قرار داد . توسعه روز افزون سرزمين هاى خلافت اسلامى فلسفه و افكار ملتهاى مختلف را در هم ريخت و نوعى جهان بينى به وجود آورد كه در خطابه هم اثر گذاشت . جرجى زيدان مى گويد عربها در سخنورى از يونانيها و روميها برترند و دليل مى آورد كه عربها خطيب بيشتر داشته و خطيبان عرب تواناتر بوده‌اند و به شاهد مى آورد روم را كه فقط دو خطيب معروف داشته است : سيسرون و ژول سزاريا يونان كه دموستنس و پروتاگوراس و پريكلس داشته است و از شصت و يك خطبه‌اى كه به دموستنس نسبت مى دهند اصالت در حدود نصفش مورد ترديد است . در صورتى كه عربها صدها خطيب توانا داشته‌اند كه بعضى از آنها مثل حضرت أمير ع