( و پيروى از دستور خدا و رسول را دشوار نشماريد ، چون ) ( 4 ) خداوند بهر مردى از شما باندازهء طاقت و توانائيش تكليف فرموده و به نادانان تخفيف داده است ( پس نادانان باندازهء دانايان مكلّف نيستند ، زيرا ) پروردگار شما پروردگارى است مهربان ، و دين شما دينى است استوار ( كه كجى در آن راه ندارد ) و پيشواى شما ( پيغمبر اكرم و ائمهّء هدى عليهم السّلام ) پيشوايى است ( بجميع احكام الهىّ ) دانا . ( 5 ) من ديروز همراه و همنشين با شما بودم ( با تندرست و توانائى و دليرى بشما خدمت مى كردم ) و امروز براى شما عبرت و پند هستم ( با اين همه دلاورى و بزرگى از پا افتاده‌ام ) و فردا از شما دورى گزيده جدا ميشوم ( مى ميرم ) خدا من و شما را بيامرزد ( اين جملهء و غدا مّفارقكم يعنى فردا از ميان شما مى روم ، صريح و آشكار در اين است كه آن حضرت زمان موت خود بلكه همه چيز را مى دانسته ، زيرا امام عالم بما كان و ما يكون و ما هو كائن است ، و مضمون اين معنى را در خطبهء نود و دوّم هم بيان فرمود : فاسألوني قبل أن تفقدونى يعنى بپرسيد از من پيش از آنكه مرا نيابيد ، و شرح آن گذشت ، و نيز رجال و بزرگان علم و دانش از سنّى و شيعه اخبار غيبيهّ از گذشته و آينده و زمان حاضر از آن بزرگوار و سائر أئمهّء هدى عليهم السّلام روايت نموده و به صحّت و درستى آنها تصديق و اعتراف دارند ) . ( 6 ) اگر جاى پا نهادن در اين لغزشگاه استوار باشد ( در اين دنيا زنده بمانم ) پس ( چون راضى بقضاء و قدر خدا هستم و نمى خواهم غير از آنچه را كه او خواسته ) آن مراد و مطلوب شما است ، و اگر قدم بلغزد ( مرگ مرا دريابد ) پس ما بوديم در سايهء شاخه‌هاى درختان و در جاى وزش بادها و در زير سايهء ابر كه در ميان آسمان و زمين جمع شده و نابود گشته و نشانهء آن بادها در زمين از بين رفته ( خلاصه اگر من مردم شگفتى نيست ، زيرا در دنيايى بوده‌ام كه مانند اين امور كه به زودى فانى و نابود مى گردند در آن بسيار بوده است . ترديد در اين دو جمله منافات ندارد با آنچه كه در بارهء امام بيان كرديم كه به گذشته و آينده و زمان حاضر عالم و دانا است ، زيرا اين نوع سخنان از قبيل آنست كه عالم براى مصلحت خود را به صورت كسى كه در امرى ترديد دارد در آورد ، مانند آنكه خداوند در قرآن كريم س ( 3 ) ى ( 144 ) مى فرمايد : وَ ما مُحَمَّدٌ إِلّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قبَلْهِِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ يعنى نيست محمّد مگر فرستاده‌اى كه پيش از او پيغمبرهايى بوده و مردند ، پس آيا اگر اين پيغمبر هم بميرد يا در جنگ كشته شود شما بر پاشنه‌هاى خود بر مى گرديد يعنى كافر شده و جهاد را ترك مى كنيد و امّا پاسخ معترض باينكه