ان الزمان الماضى فى فعله 1 ) و زمان الحال او الاستقبال فى المضارع . . . و فى المضارع ماضيا كذالك 2 ) . . . فى فعلهما 3 ) بالاضافة . . . فى ذالك الوقت 4 ) او فيما بعده 5 ) مثال يجيئنى زيد بعد عام و قد ضرب قبله بايام ( زيد بعد از يك سال نزد من مىآيد در حالى كه چند روز قبل از اينكه نزد من بيايد افرادى را زده بود ) اگر زمان گذشته در فعل ضرب موضوعيت داشته باشد ، اين مثال صحيح نبود زيرا طبق مثال ، هنوز زدنى محقق نشده و فعلى انجام نگرفته است ، بلكه در آينده زيد مىزند ، پس چگونه مىتوان گفت زمان گذشته در فعل ضرب دخيل است . و همين‌طور در مثال فعل مضارع جاء زيد فى ثمر كذا و هو يضرب فى ذالك الوقت او فيما بعده ( زيد يك ماه قبل نزد من آمد ، در حالى كه او در همان وقت آمدن يا بعد از آن ، افرادى را مىزد ) فعل يضرب حقيقتا در زمان گذشته ( يك سال قبل ) اتفاق افتاده و تمام شده است و اگر بخواهد دلالت بر زمان داشته باشد بايد مثال فوق حقيقى نباشد در حالى كه به اتفاق همه نحاة حقيقت مىباشد لذا ناچارا بايد بپذيريم كه زمان در موضوع له افعال دخيل نيست بلكه زمان از خصوصيت ديگر فعل ماضى و مضارع كه همان تحقق و تقرب باشد فهميده مىشود . 1 ) ماضى 2 ) حقيقت 3 ) ماضى و مضارع 4 ) در حال 5 ) وقت يعنى در استقبال