الآخوند الخراساني ( مترجم وشارح : مهركش احسان )
27
غاية السؤول في شرح كفاية الأصول ( فارسى )
عوارضه 1 ) لا يقال هذا فى الثبوت الواقعى 2 ) 1 ) ضمير به موضوع مىخورد 2 ) اگر كسى به مرحوم آقاى آخوند ايراد گرفته و بگويد اين مطالبى كه شما افاده كردهايد و به شيخ اعظم ايراد گرفتهايد ، در ثبوت واقعى بود در حالى كه منظور شيخ اعظم ثبوت واقعى نيست و ايشان ثبوت تعبدى را افاده كردهاند ، در جواب مىگوييم : مقدمه : ثبوت دو نوع داريم 1 - ثبوت واقعى : يعنى ثبوت حقيقى چيزى ، يعنى وقتى از ثبوت آن چيز خبر مىدهيم در خارج واقعا محقق شده است بعبارت ديگر ثبوت واقعى يعنى انكشاف شيىء حقيقتا به شكل علم يا يقين . 2 - ثبوت تعبدى : يعنى ثبوت قراردادى و جعلى ، يا بعبارت ديگر چيزى كه بمنزله انكشاف علمى باشد . مرحوم شيخ ثبوت واقعى را اراده نكردهاند ( كه اگر اراده مىكردند اشكال مرحوم آقاى آخوند به مرحوم شيخ درست بود ) بلكه ثبوت تعبدى را اراده كردهاند يعنى گفتهاند ما جعل حجيت مىكنيم و اين كار هرچند بحث از عوارض موضوع و مفاد كان ناقصه است اما اشكالاش اين است كه اين جعل حجيت ، عارض بر سنت نيست بلكه عارض بر خبرى است كه از آن حكايت مىكند . خلاصه اين اشكال و جواب اينكه : ثبوت حقيقى از عوارض سنت نيست و ثبوت تعبدى هرچند از عوارض هست اما از عوارض خبر است نه سنت