[ تمايز علوم به چه چيزى است ؟ ] 1 ) بحث در مورد اين است كه چه چيزى باعث تمايز علوم از يكديگر مىشود . آيا موضوعات هستند كه باعث تمايز علوم مىشوند ، و يا اينكه محمولات اين تمايز را ايجاد مىكنند و يا اينكه تمايز علوم بوسيله اغراض صورت مىگيرد ؟ منطقيون مىگويند موضوعات باعث تمايز علوم از يكديگر مىشوند اما مصنف قائل‌اند كه اغراض اين تمايز را ايجاد مىكنند ، زيرا اگر موضوعات باعث تمايز علوم از يكديگر بشوند بايد هر بابى از ابواب علوم يك علم جداگانه حساب شود ، مثلا باب فاعل در علم نحو علم جداگانه‌اى باشد . « 1 »

--> ( 1 ) - مرحوم محقق داماد اين مطلب را قبول ندارند كه تمايز علوم به اعراض است ايشان مىفرمايند اگر تمايز علوم به تمايز اغراض باشد همان اشكالى كه در موضوعات بود به اغراض نيز وارد است كه هر مسأله‌اى بايد براى خود علم جداگانه‌اى حساب شود ، زيرا در هر مسأله غرض و فايده‌اى است كه در ساير مسائل نيست ، و اگر از اين اشكال جواب داده شود كه اين اغراض ، همگى تحت يك غرض واحد ، جمع مىشوند و آن غرضى است كه علم براى آن تدوين شده است ، مىگويم همين جواب در موضوعات نيز مىآيد . لذا بايد اين‌طور بگوييم كه مراد از اغراض ، فائده مترتبه براى هر مسأله نيست ، بلكه مراد از آن ، داعى است كه ما را به سوى آن علم مىخواند مثلا مدون هر علم براى او داعى و تحريك‌كننده‌اى است كه او را برمىانگيزاند تا قضاياى پراكنده موجود در خارج را كه به يك مطلب مربوط است ، جمع‌آورى كرده و آن علم را تدوين نمايد . در نتيجه تمايز علوم به نظر ايشان به تمايز اغراض شخصيه‌اى است كه باعث انتخاب موضوع و بحث پيرامون احوال و عوارض آن موضوع براى مدون آن علم مىشود . مثلا اگر موضوع علم نحو را مطلق هيئت كلمه قرار دهيم مسائل صرف و نحو داخل در عوارض آن مىشود و اگر موضوع‌اش را هيئت آخر كلمه انتخاب نماييم فقط مختص مسائل علم نحو مىگردد خلاصه آنچه باعث تمايز علوم نزد ايشان مىشود ، تمايز هنگام تدوين علم است مثلا همه مسائل علم نحو غرضى است كه باعث شده ، مدون علم نحو ، آن را تدوين نمايد . محاضرات جلد 1 صفحه 40 .