[ جواب اشكال ] اما جواب : جواب مرحوم آخوند همان جواب قبلى است به اين بيان كه عالم به وضع در مرحله ابتدائى و قبل از اينكه از صحت حمل استفاده نمايد ، علم اجمالى به وضع دارد ، در مرحله بعد كه از صحت حمل استفاده نمود ، علم تفصيلى به وضع پيدا مىكند و معنى حقيقى كلمه را متوجه مىشود و ديگر دورى پيش نمىآيد . اما شخصى كه علم به وضع ندارد و جاهل است ، صحت حمل و عدم صحت سلب عالم به وضع و اهل محاوره همان لغت براى او ملاك است ، و از صحت حمل آنان استفاده مىكند ، و صحت حمل اهل محاوره ربطى به جاهل به وضع ندارد تا دور پيش بيايد . « 1 »

--> ( 1 ) - برخى از اصوليين علاميت صحت حمل را براى مشخص ساختن وضع حقيقى الفاظ قبول ندارند و براى عدم دليليت هريك از حملها ( چه حمل ادلى ذاتى به دو قسمش و چه نزد مستعلم و چه نزد جاهل و چه حمل شايع صناعى ) دليل اقامه كرده‌اند : اما عدم دليل بودن حمل ادلى ذاتى نزد مستعلم : اين حمل نمىتواند علامت حقيقت براى شخص مستعلم باشد ، زيرا شخص مستعلم صحت حمل‌اش متوقف است بر اينكه بداند و تصديق كند كه معناى ارتكازى با معناى مشكوك اتحاد دارند ، و اين مطلب چيزى نيست مگر علم داشتن به وضع ، پس شخص مستعلم اصلا جهل و شكى ندارد تا بوسيله صحت حمل بر طرف نمايد ، به عبارت واضح‌تر صحت حمل زمانى مىتواند براى مستعلم فايده داشته باشد كه مكلف علم تفصيلى به اتحاد ميان موضوع و محمول به حسب ماهيت يا مفهوم داشته باشد ، و اين همان علم به وضع است . اما عدم دليل بودن صحت حمل نزد اهل محاوره : صحت حمل به درد اهل محاوره نيز نمىخورد زيرا اهل لسان ، يا اتحاد بين دو مفهوم را مىدانند يا نمىدانند ، اگر اتحاد بين معناى ارتكازى و معنى مشكوك را مىدانند كه همان محذور قبلى بوجود مىآيد و اگر هم كه جاهل به اتحاد ميان آن دو مفهوم هستند راهى ندارند مگر اينكه از تصريح ديگران علم به آن پيدا كنند و اين چيزى نيست مگر تنصيص غير و ربطى به صحت حمل ندارد . علاوه بر مطالب بالا پذيرفتن صحت حمل منتهى به پذيرفتن دور است و جوابى كه بوسيله مقوله اجمال و تفصيل داده‌اند نمىتواند باعث تغاير بين موقوف و موقوف عليه شود تا دور بر طرف شود ، بلكه هر دو مفهوم ، معلوم به تفصيل هستند ، زيرا تا مكلف علم به وضع نداشته باشد و موضوع و محمول را تفصيلا نشناسد ، نمىتواند حملى انجام دهد و از طرفى فرض اين است كه علم به وضع هم تفصيلا متوقف بر صحت حمل است . -