الشيخ الصدوق ( مترجم : كمره اى )
79
الخصال ( فارسى )
ح - بيچارگان و زبونان كه نيازمند و دست طلب دراز دارند : مردمان بيچاره كه سرمايهء كار و شغلى ندارند و يا نمىتوانند كار كنند و براى قوت خود محتاجند . خداوند در كتاب خود قرآن مجيد و سنت پيغمبرش براى هر كدام از اين دستجات بخشى از ثروت كه در كشور است نام برده و در خور استحقاقش قرار معينى نهاده ، اين دستور بودجه و پخش آن سپردهايست نزد ما كه محفوظ و مصون است . لشكريان باذن خدا پناه رعيت و زينت فرمان - دهان و عزت دين و راه امنيت ميباشند ، رعيت بىآنها بر سر پا نميماند و آنها هم بر سر پا نمانند مگر بوسيله دريافت حقوق خود كه خدا از خراج و ماليات بر آنها معين كرده است و به پشت گرمى آن در جنگ با دشمنان نيرومند ميشوند ، و زندگى خود را اصلاح مينمايند و رفع نياز ميكنند . اين دو دسته لشكريان و خراجگذاران را دسته سومى بايد اداره كند كه عبارتند از قاضيان ( دستگاه دادگسترى ) و عمال ( استانداران و فرمانداران و بخشداران . . ) و نويسندگان ( متصديان امور دفترى ) براى آنكه معاملات و پيوندها را ميبندند و عوائد را جمع آورى مى - كنند و كارهاى كلى و جزئى به آنها سپرده است ، زندگانى همه اينها اداره نميشود مگر بوسيله بازرگانان و صنعتگران كه وسائل زندگانى را جمع آورى ميكنند و بازار داد و ستد بوجود مىآورند و با دست خود ابزارهاى زندگانى ميسازند كه ديگران نميتوانند بسازند . سپس آن دسته پائين و بيچارهاند كه نيازمند و مسكينند ، كسانى كه بايد به آنها بخشش كرد و براى خدا كمك نمود هر كدام آنها را نزد والى جايى است و بر او لازم است كه باندازهاى كه زندگانى آنها اصلاح شود به آنها بدهد والى از عهدهء اين خدمتى كه خدا بر او لازم كرده است بيرون نيايد مگر بكوشش و استعانت از خداوند و وادار كردن خود بر درستكارى و صبر بر آن سبك باشد بر او يا سنگين . فصل چهارم فرماندهان ارتش خود را از كسانى انتخاب كن كه : 1 - نسبت به خدا و رسولش و امام تو بعقيده خودش از همه كس خيرخواهتر بااخلاصتر باشد . 2 - پاكدامنتر و حليمتر باشد ، عصبانى نباشد ، زود خشم نكند ، عذر پذير باشد . نسبت به زير دستان مهربان باشد و بر نيرومندان سخت گيرد ، تندى او را از جا نكند و سستى او را ناتوان