حسين علوى مهر

92

روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )

اما آنچه مورد اختلاف است اين كه آيا خبر واحد ثقهء معتبر كه همراه با قرينه و شاهد ديگرى نيست در تفسير حجيت و اعتبار دارد يا نه ؟ موافقان و مخالفان ديدگاه‌هاى گوناگونى دارند كه به سه ديدگاه اشارت مىرود . ديدگاه‌ها و بررسى آنها 1 . بىاعتبارى خبر واحد در تفسير و غير آن اين گروه معتقدند : تفسير قرآن به روايات آحاد ظنى معتبر ، صحيح نيست و خبر واحد حجيت ندارد ، نه در احكام شرعيه و آيات فقهى و نه در ساير مسائل . شيخ طوسى رحمه اللّه در « تبيان » « 1 » و شيخ محمد عبده در برخى نظراتش ، « 2 » علامه طباطبائى رحمه اللّه در « الميزان » « 3 » علامه شعرانى ، « 4 » سيد مرتضى ، طبرسى « 5 » ، ابو الفتوح رازى « 6 » و . . . از طرفداران اين ديدگاه هستند . اين عده مىگويند : اخبار آحاد ظن‌آور است و نسبت دادن چيزى به خداوند متعال با دليل ظنى حرام است و شبههء « افتراء على اللّه » پيش مىآيد كه خود امرى حرام و گناهى بزرگ است . از طرف ديگر ، اعتبار و حجيت خبر در صورتى است كه بيان باشد و بيان يا شفاهى است ، يا خبر متواتر و يا خبر واحد محفوف به قرينهء قطعيه ، اما خبر واحد بدون قرينهء قطعى ، ظنى است و بيان بودن آن نيز ثابت نشده است پس حجيت ندارد . علامه طباطبائى رحمه اللّه در ذيل آيهء شريفهء وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ ؛ و ما قرآن را بر تو فرستاديم تا براى مردم ، آنچه كه بر آنها نازل شده است روشن كنى و شايد آنها انديشه كنند » « 7 » مىفرمايد : آيه بر حجيت قول پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در تفسير و بيان آيات قرآن دلالت دارد و اين در خود بيان آن حضرت است ، و بيان اهل بيت عليهم السّلام نيز به دليل حديث متواتر ثقلين و غير آن ، ملحق به آن است ) .

--> ( 1 ) تبيان ، ج 9 / 343 . ( 2 ) ابوريّه اضواء على السنة المحمدية / 391 . ( 3 ) الميزان ، ج 12 / 262 . ( 4 ) منهج الصادقين ، ج 1 / 31 . ( 5 ) مجمع البيان ، ج 9 / 199 . اگر چه ايشان در مقدمه ، تفسير را با خبر صحيح جايز مىداند ( ج 1 / 80 ) . ( 6 ) روح الجنان و روح الجنان ، ج 5 / 117 . ( 7 ) نحل / 44 .