حسين علوى مهر

91

روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )

3 . خبر واحد خبرى كه داراى يك سند است ، يعنى بيش از يك نفر آن را نقل نكرده است خبر واحد نام دارد كه خود نيز اقسامى دارد . الف . خبر واحد معتبر همراه با قرينه : و آن خبرى است كه يك نفر بيش‌تر آن را نقل نكرده است ولى شواهدى در كار است كه قطعيت آن را ثابت مىكند ؛ مانند اين كه كسى از مردن شخصى خبر مىدهد و پس از آن صداى گريه و شيون از خانه بلند مىشود . اين گونه خبر نيز بدون شبهه ، علم‌آور و قطعى است . ب . خبر واحد معتبر بدون شواهد و قرائن ( خبر ثقه ) : خبرى است كه راوى آن يك نفر بيش نيست ، و او مورد اعتماد است و راستگويى او از راه‌هاى گوناگون براى ما ثابت شده است ، بديهى است اگر در سند اين خبر ، افراد مختلفى باشند تنها ثقه و مورد اعتماد بودن آخرين راوى كه از معصوم عليه السّلام حديث نقل مىكند كافى نيست ، بلكه بايد تمامى كسانى كه در سلسلهء نقل حديث واقع شده‌اند مورد اعتماد و اطمينان باشند ! « 1 » اين گونه روايات مورد اختلاف دانشمندان - به ويژه در تفسير - قرار گرفته است كه آيا حجيت دارد يا خير ؟ ج . خبر واحد ضعيف : خبرى است كه بعضى يا همه افرادى كه در سلسلهء سند حديث واقع شده‌اند ، مجهول ، مشكوك ، فاسد يا دروغگو هستند ، و يا برخى افراد از سند افتاده‌اند ( مرسل ) و هويت شخصى كه حذف شده ، براى ما مشخص نيست . اين گونه احاديث نزد تمام دانشمندان اعتبارى ندارد و در هيچ يك از احكام دينى نمىتوان بر آن تكيه نمود . حجيت خبر واحد در تفسير از ميان اقسام حديث كه بيان شد ، خبر متواتر ، خبر مستفيض - به ويژه اگر همراه با قرينه باشد - و خبر واحد معتبر همراه با شواهد و قرائن ، علم‌آور و قطعى است و مورد تأييد تمام دانشمندان قرار گرفته است و خبر ضعيف نيز بدون اختلاف اعتبارى ندارد .

--> ( 1 ) سبحانى ، اصول الحديث و احكامه / 38 و 39 ؛ مكارم شيرازى ، قرآن و حديث 38 و 39 .