موجود ، تحول‌گرا باشند . معرفى تفاسير اجتماعى 1 . المنار مؤلف اين تفسير در اصل « شيخ محمد عبده » ( م 1323 ق . ) است كه قرآن را تا آيهء 126 از سورهء نساء تفسير نموده ، و پس از آن ، شاگردش « رشيد رضا » ( م 1354 ق . ) تا آيهء 52 سورهء يوسف ادامه مىدهد ، و پس از آن از دنيا رحلت مىكند . در آخرين سطر از تفسير آيه 52 مىنويسد : « تم تفسير الجزء الثانى عشر فى العشر الاخير من المحرم سنة 1354 و كان البدء فى صفر سنة 1353 و اللّه نسأل توفيقنا لاتمام سائر هذا التفسير بما يرضاه و له الحمد و المنة » . در محرم سال 1354 ، جزء 12 را به اتمام مىرساند و در همان سال از دنيا رخت برمىبندد . شيخ محمد عبده ، دروس تفسيرى خود را به مدت شش سال بر شاگردان در « الازهر » تدريس نمود ، و رشيد رضا هر آنچه را كه از استاد مىشنيد مىنوشت ، پس از آن مذاكراتى نيز با استادش انجام مىداد و مطالب آن را در مجلهء « المنار » منتشر مىكرد . شيخ محمد عبده ، شخصى آزادانديش و صاحب نظر بود و بيش‌تر توجهش به مشكلات مسلمانان عصر و زمان خود بود . با دولت‌هاى استعمارى ، مخالف و اهل مبارزه با كفر ، زور و انديشه‌هاى مخالف دينى بوده است ، اگر چه تمام تلاش مؤلفان محترم ارائه دادن دين ، منطبق با زمان بوده است ، اما متأسفانه گرايش به علوم و افكار روز باعث شده است تا مبتلا به « تفسير به رأى » نيز بشوند . چنان كه عبده دربارهء « جن » ، اگر چه واقعيتى به نام « جن » را مىپذيرد ، ولى آن را به نوعى از ميكروب‌هاى امراض كه هرگز قابل رؤيت نيستند تفسير نموده است . « 1 » يا مثلا « ابابيل » را در سورهء « فيل » به مرض « آبله » تفسير مىنمايد ، و . . . 2 . تفسير القاسمى ( محاسن التأويل ) مؤلف اين كتاب ، محمد جمال الدين بن محمد ، سعيد بن قاسم حلاق ، معروف به قاسمى ( م 1283 - 1332 ق . ) است . او پيشواى اهل شام بود كه در دمشق ، متولد و در همان جا وفات

--> ( 1 ) المنار ، ج 3 / 96 ، انّ الاجسام الحية الخفية . . . تسمّى بالميكروبات يصح ان تكون نوعا من الجن .