حسين علوى مهر
315
روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )
در روايت ديگرى گفته است : هر كس دانشى خواهد بر او باد قرآن ، كه در آن خبر اولين و آخرين هست . بيهقى اين حديث را به اصول علوم معنا كرده است . « 1 » 2 . ابو حامد غزالى ( م 505 ق . ) . او در كتاب « احياء العلوم » و « جواهر القرآن » به شدت از تفسير علمى طرفدارى كرده ، همچنين با تقسيمبندى علوم قرآن به علوم ظاهرى ( قشرى ) و باطنى ( لباب ) بر اين باور است كه در قرآن كريم براى تمام ديدگاههاى علمى و قوانين عقلى ، رمزها و نشانههايى وجود دارد ، ولى از ظاهر قرآن نمىتوان استفاده نمود ، بلكه اهل فهم باطن مىتوانند آن را درك كنند . « 2 » و حتى از برخى نقل كرده است كه قرآن دويست و هفتاد و هفت هزار علم را دربردارد چرا كه هر كلمهاى خود علمى است ، سپس اين علوم اضافه مىشود تا اين كه به چهار برابر مىرسد ؛ زيرا هر كلمهاى داراى ظاهر ، باطن ، حد و مطلع مىباشد . « 3 » 3 . بدر الدين ، محمد بن عبد اللّه زركشى ( م 764 ق . ) ، از علماى اهل سنت و صاحب كتاب معروف « البرهان فى علوم القرآن » مىباشد . او معتقد است كه مىتوان همهء علوم را از قرآن استخراج كرد ، وى مىگويد : به درستى در قرآن علم اولين و آخرين وجود دارد و هيچ چيزى نيست مگر آن كه ممكن است از قرآن استخراج كرد ، البته اين كار براى كسى ممكن است كه خداوند به او فهمانده باشد . « 4 » 4 . ابن ابى الفضل مرسى ( او را ابوالفضل مرسى نيز مىگويند ) ، ( م 570 - 655 ق . ) ، صاحب كتابهاى مختلف از جمله تفسير قرآن است ، جلال الدين سيوطى در « الاتقان » از ابن ابوالفضل مرسى نقل مىكند كه در تفسيرش گفته است : در قرآن تمام علوم اولين و آخرين جمع شده است به گونهاى كه تنها متكلم قرآن به آن علوم احاطه دارد ، سپس رسول
--> ( 1 ) سيوطى ، ترجمهء الاتقان ، ج 2 / 393 ( نوع شصت و پنجم ) . ( 2 ) جواهر القرآن ، 18 ، فصل چهارم ، نيز ر . ك : احياء العلوم ، ج 1 / 260 ، ط عالم الكتب ، دمشق . ( 3 ) احياء العلوم ، ج 1 / 260 . ( 4 ) البرهان ، ج 2 / 181 .