پيشينهء تفسير علمى ريشه‌هاى ظريف اين نوع گرايش را مىتوان در صدر اسلام جست و جو نمود ؛ چنان كه حضرت على عليه السّلام در مطالب تفسيرى خود بدين نكته اشارت نموده است ، از جمله اشاره به كرويت زمين در ذيل آيهء فَلا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشارِقِ وَ الْمَغارِبِ « 1 » و نيز تصريح به نام پنج سيارهء منظومهء شمسى ( زحل ، مريخ ، مشترى ، زهره و عطارد ) در ذيل آيهء فَلا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ الْجَوارِ الْكُنَّسِ . « 2 » غير از حضرت على عليه السّلام ساير صحابه و تابعين به علت تخصص آنها در زمينهء كلام عرب و موقعيت جغرافيايى حجاز ، تنها به ظواهر الفاظ اكتفا كرده و به اين نكته توجه چندانى نداشته‌اند ، ولى در بيانات ائمهء اطهار عليهم السّلام ، از جمله امام صادق و امام رضا عليهما السّلام به مسائل علمى قرآن ؛ از جمله قانون جاذبهء عمومى توجه شده است . امام صادق عليه السّلام به علت موقعيت خاص خود در تمام زمينه‌ها ؛ از جمله در زمينهء علوم تجربى تلاش فراوان نموده و شاگردانى ؛ مانند « جابر بن حيان » را تربيت مىنمايد ، او كه معروف به پدر علم شيمى است ، علومى را در زمينه‌هاى مختلفى ؛ مانند كيمياگرى ( شيمى و خواص ماده ) ، برخى مسائل رياضى و علم تبلور ( بلور شناسى ) از آن حضرت فرا مىگيرد . در عصر تدوين تنها به شكل بسيار جزيى در كتاب‌هاى روايى به اين مسائل اشاراتى شده است ، اما در متون تفسيرى مىتوان نخستين نمودهاى تفسير علمى قرآن را ، پس از روايات ، در تفسير « التبيان » شيخ طوسى رحمه اللّه ( م 460 ق ) مشاهده نمود ، در قرن ششم ، مرحوم طبرسى در تفسير ارزشمند خود ، « مجمع البيان » مسائل طبى ، هيئت ، نجوم و برخى از مسائل زيست شناسى را مطرح نموده است . پس از وى به ترتيب ، ابو الفتوح رازى در تفسير « روح الجنان و روح الجنان » ( در قرن ششم ) و ابو المحاسن جرجانى در تفسير « گازر » ( در قرن هشتم ) ، اشاراتى هر چند كوتاه به برخى مسائل علمى داشته‌اند .

--> ( 1 ) معارج / 40 . در روايتى از معانى الاخبار شيخ صدوق ( ره ) ، ص 142 ، بدان اشاره شد . ( 2 ) تكوير / 15 و 16 .