كيهان شناختى ( آفرينش جهان ؛ اعم از زمين ، آسمان‌ها ، ستارگان و پديده‌هاى موجود در آنها و نيز حيوان شناسى و گياه شناسى ) و گاهى نيز به راه و راهنما شناسى و تفكر در تاريخ ، دعوت مىنمايد . اشاره‌اى به اقسام آيات آيات در اين زمينه را مىتوان به چند دسته تقسيم نمود : 1 . آياتى كه مربوط به تفكر در نشانه‌هاى آفاقى و انفسى پروردگار است ؛ مانند وَ فِي الْأَرْضِ آياتٌ لِلْمُوقِنِينَ وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ ؛ « 1 » در زمين نشانه‌هايى براى جويندگان يقين هست و در وجود خود شما نيز آياتى است ، آيا نمىبينيد ؟ » . همچنين است آيات 164 سورهء بقره ، 12 سورهء نحل ، 5 سورهء جاثيه ، 4 سورهء رعد ، 79 سورهء انعام ، 11 سورهء توبه ، 20 تا 25 سورهء روم و . . . . 2 . آياتى كه دانش و دانشمندان را ارج نهاده است ؛ مانند يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ ؛ « 2 » خداوند مقام كسانى را كه ايمان آورده‌اند و كسانى كه دانش به آنها داده شده ، به درجاتى بالا مىبرد » و نيز مىفرمايد : هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ ؛ « 3 » آيا كسانى كه علم دارند و كسانى كه علم ندارند مساوى هستند ؟ ! » . 3 . آياتى كه راه‌هاى افزايش علم را بيان مىكند و به ابزارهاى فراگيرى دانش ؛ مانند چشم ، گوش ، قلب ، عقل و . . . اشاره نموده تا با اين ابزار ، انسان هر روز ، به كشف تازه‌اى در زمينهء علوم و دانش‌ها دست يابد ، چنان كه خداوند متعال مىفرمايد : وَ اللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ لا تَعْلَمُونَ شَيْئاً وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ؛ « 4 » خداوند شما را از شكم مادرانتان خارج نمود در حالى كه هيچ چيز نمىدانستيد و براى شما ، گوش ، چشم و عقل قرار داد تا سپاسگزار باشيد » . همچنين است آيهء 9 از سورهء مباركه سجده و . . . .

--> ( 1 ) ذاريات / 20 و 21 . ( 2 ) مجادله / 11 . ( 3 ) زمر / 9 . ( 4 ) نحل / 78 .