حنبل را كه معتقد به قديم بودن قرآن شد گرفتند و به خاطر اعتقادش سى ضربه شلاق زدند . « 1 » ب . معاشرت مسلمانان با اهل كتاب ، حضور اهل كتاب به ويژه نصارا در ميان مسلمانان و معاشرت داشتن با هم باعث شد تا افكار و انديشه‌هاى آنها ؛ از جمله قديم بودن حضرت عيسى ، به عنوان « كلمة الله » وارد حوزهء اسلامى شده و مسلمانان نيز با آن درگير شوند . از جمله افرادى كه تأثير در اين انديشه‌ها داشته است « يوحنّا دمشقى » است كه با دربار بنى اميه رفت و آمد داشته ، و همواره در دين اسلام تشكيك وارد مىنمود ، از جمله موارد اين تشكيك عبارت بود از اين كه ، قرآن كريم تصريح دارد كه عيسى ، كلمة الله است ، مىفرمايد : إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَ كَلِمَتُهُ أَلْقاها إِلى مَرْيَمَ وَ . . . « 2 » . يوحنّا از مسلمانان سؤال مىكرد ، آيا « كلمة الله » قديم است يا حادث ؟ اگر مسلمانان مىگفتند : قديم است ، سخن نصارا كه قائل به قديم بودن عيسى هستند ثابت مىشد و اگر مىگفتند : حادث است ، او مىگفت : اين تنها زعم و خيال شما است كه كلام خدا مخلوق است . ج . تأثير فلسفهء يونان ؛ « 3 » از زمانى كه فلسفهء يونان به زبان عربى ترجمه ، و وارد حوزه مسلمانان گرديد ، نفوذ انديشه‌هاى آنان باعث شد تا مشاجرات و نزاع‌هاى شديدى ميان مسلمانان اتفاق افتد ، اين در حالى بود كه مسلمانان پيش از اين از نظر اعتقادى اختلافات كمترى داشتند . حادث يا قديم بودن كلام الهى مسلمانان در اين باره به دو گروه تقسيم شدند . يك گروه اماميه و گروه ديگر اشاعرة و اهل الحديث ، اين گروه قائل شدند به اين كه كلام الهى قديم است با اين تفاوت كه ، اهل الحديث و حنابله معتقد به قديم بودن كلام الهى ( قرآن ) هستند و بر آن اصرار دارند و اعتقاد به حادث بودن آن را موجب كفر مىدانند ، چنان كه احمد بن حنبل مىگويد : هر كس به آفريده بودن آن

--> ( 1 ) سبحان ، ملل و نحل ، ج 2 / 10 . ( 2 ) نساء / 171 . ( 3 ) ر . ك : خويى ، البيان / 407 .