نهايت يكى از آنها مقدم مىشود : ( احكام عقلى و شرعى ، يا ظنى است و يا قطعى كه چهار صورت مىشوند ) . حكم عقلى قطعى * حكم شرعى ظنى ، - حكم عقلى قطعى مقدم است . حكم عقلى ظنى * ، حكم شرعى ظنى ، - حكم شرعى ظنى قابل پذيرش است . حكم شرعى قطعى * ، حكم عقلى ظنى ، - حكم شرعى قطعى پذيرفته مىگردد . حكم شرعى قطعى حكم عقلى قطعى - تعارض ندارند [ زيرا يا مقدمات دليل عقلى خطا است ، يا ظاهر دليل شرعى مراد نيست ] . عقل در اصطلاح دانشمندان علوم مختلف ، براى عقل تعريف‌هاى گوناگونى بيان كرده‌اند ، و هر يك از روزنه‌اى خاص بدان نگريسته‌اند كه منطبق بر موارد خاصى مىشود ، ولى آنچه در اين جا مهم است اين كه منظور از « تفسير عقلى » چيست و عقل چه كاربردى در تفسير دارد ، اكنون ضمن ارائهء تعاريف مختلف از عقل ، به بيان اين مهم پرداخته مىشود : 1 . عقل به معناى ادراك و فهم . « 1 » 2 . قوهء درك كنندهء كليات كه مرتبهء كمال نفس است . 3 . مطلق نفس ؛ يعنى روح مجرد انسان . 4 . قوت تدبّر زندگى . 5 . قوت تدبير سعادت اخروى كه آن را « عقل معاد » نيز مىگويند . « 2 » 6 . قوت تفكر ، تعمق و استدلال ؛ يعنى « عقل انسانى ، در آغاز آفرينش » كه به آن « عقل غريزى » نيز مىگويند . « 3 » 7 . عقل به معناى وسيلهء تنظيم كنندهء معلومات و يافته‌ها و در نتيجه ، ابداع و اختراع يك ديدگاه و نظريهء جديد .

--> ( 1 ) ر . ك : الميزان ، ج 2 / 250 . ( 2 ) ر . ك : اسفار ، ج 3 / 378 و 371 و ج 2 / 142 . و نيز دكتر سجادى ، فرهنگ علوم فلسفى و كلامى / 483 . ( 3 ) دكتر سجادى ، فرهنگ علوم فلسفى و كلامى / 496 .